Qadın sağlamlığı mövzusunda ən çox müzakirə edilən, lakin çox vaxt yanlış anlaşılan mövzulardan biri uşaqlıq boynu xərçəngi xəstəliyidir. Tibbin inkişafı sayəsində bu gün bu xəstəlik vaxtında aşkar edildikdə tamamilə müalicə oluna bilən və hətta qarşısı alına bilən bir xəstəlik hesab olunur. Lakin məlumat azlığı və müayinələrin gecikdirilməsi hələ də bir çox qadın üçün ciddi risk yaradır.

Bu məqalədə biz uşaqlıq boynu xərçənginin nə olduğunu, risk faktorlarını, simptomlarını və ən əsası ondan necə qorunmalı olduğumuzu ətraflı izah edəcəyik.

Uşaqlıq boynu xərçəngi nədir?

Uşaqlıq boynu (serviks), uşaqlığın uşaqlıq yoluna (vagina) açılan dar, aşağı hissəsidir. Bu nahiyədə hüceyrələrin nəzarətsiz şəkildə çoxalması nəticəsində bədxassəli şişlər yaranır. Digər xərçəng növlərindən fərqli olaraq, uşaqlıq boynu xərçənginin əsas səbəbi demək olar ki, 99% hallarda İnsan Papilloma Virusu (HPV) olaraq müəyyən edilmişdir.

Xərçəng birdən-birə yaranmır. Normal hüceyrələr əvvəlcə “xərçəngönü” (prekanseröz) dəyişikliklərə məruz qalır. Əgər bu mərhələdə müdaxilə edilməzsə, illər keçdikcə bu hüceyrələr xərçəngə çevrilə bilər.

Əsas səbəblər və risk faktorları

Uşaqlıq boynu xərçənginin inkişafında ən böyük rol HPV-yə məxsusdur. Lakin virusa yoluxan hər kəs xərçəng olmur. Bəs risk artıran digər amillər hansılardır?

HPV İnfeksiyası: Xüsusilə yüksək riskli HPV tipləri (Tip 16 və 18) xərçəngin əsas tetikleyicisidir.

Siqaret Çəkmək: Tütün məhsullarında olan toksinlər uşaqlıq boynu hüceyrələrinin DNT-sini zədələyir və immuniteti zəiflədir.

Zəif İmmun Sistemi: İİV (HİV) infeksiyası və ya orqan nəqli sonrası istifadə edilən dərmanlar orqanizmin virusla mübarizəsini çətinləşdirir.

Erkən Yaşda Cinsi Aktivlik: Uşaqlıq boynu hüceyrələri yeniyetməlik dövründə daha həssas olur.

Çoxsaylı Doğuşlar: Araşdırmalar göstərir ki, 3 və daha çox uşaq dünyaya gətirən qadınlarda risk nisbətən daha yüksəkdir.

Uşaqlıq boynu xərçənginin əlamətləri

Xəstəliyin ən təhlükəli tərəfi erkən mərhələlərdə heç bir əlamət göstərməməsidir. Lakin xərçəng inkişaf etdikcə aşağıdakı simptomlar özünü büruzə verə bilər:

Anormal Vaginal Qanama: Menstruasiya dövrləri arasında olan qanaxmalar, cinsi əlaqədən sonra yaranan ləkələnmələr və ya menopozdan sonrakı qanaxmalar.

Qeyri-adi Axıntı: Pis qoxulu, sulu və ya qanlı axıntılar.

Çanaq Ağrısı: Cinsi əlaqə zamanı və ya adi vaxtlarda yaranan, izah edilə bilməyən ağrılar.

Bel və Ayaq Ağrıları: Şiş ətraf toxumalara və ya sinirlərə təzyiq etdikdə yaranır (adətən irəliləmiş mərhələlərdə).

Vacib qeyd: Bu simptomların olması mütləq xərçəng olduğunuz mənasına gəlmir (infeksiya və ya polip də ola bilər), lakin mütləq ginekoloq müayinəsindən keçməlisiniz.

Diaqnostika: Pap-Smear və HPV Testi

Müasir ginekologiyada uşaqlıq boynu xərçəngi skrininqi üçün iki qızıl standart mövcuddur:

Pap-Smear Testi

Bu test zamanı həkim uşaqlıq boynundan fırça vasitəsilə kiçik hüceyrə nümunəsi götürür. Laboratoriyada bu hüceyrələrin quruluşu yoxlanılır. Əgər hüceyrələrdə xərçəngönü dəyişikliklər varsa, bu, xərçəng yaranmadan müalicə olunma şansı verir.

HPV DNT Testi

Bu test uşaqlıq boynunda xərçəngə səbəb ola biləcək yüksək riskli HPV viruslarının olub-olmadığını müəyyən edir.

Nə vaxt müayinə olunmalı?

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının tövsiyəsinə görə, 21 (və ya 25) yaşından etibarən bütün qadınlar müntəzəm olaraq skrininq testlərindən keçməlidir.

Uşaqlıq boynu xərçəngi müalicə metodları

Müalicə planı xəstəliyin mərhələsinə, şişin ölçüsünə və xəstənin gələcəkdə uşaq sahibi olmaq istəyinə görə fərdi şəkildə təyin olunur.

Cərrahi Müdaxilə

Erkən mərhələlərdə şişin olduğu hissə (konizasiya) və ya uşaqlıq bütövlükdə (histerektomiya) çıxarıla bilər.

Radioterapiya (Şüa müalicəsi)

Yüksək enerjili rentgen şüaları ilə xərçəng hüceyrələrini məhv etmək üçün tətbiq olunur. Həm xaricdən, həm də daxildən (braxiterapiya) icra edilə bilər.

Kimyaterapiya

Xərçəng hüceyrələrini öldürmək üçün istifadə olunan güclü dərman müalicəsidir. Çox vaxt radioterapiyanın effektivliyini artırmaq üçün onunla paralel aparılır.

Profilaktika: Özünüzü Necə Qorumalı?

Uşaqlıq boynu xərçəngi qarşısı alına bilən nadir xərçəng növlərindəndir. Qorunma yolları bunlardır:

HPV Peyvəndi: 9-14 yaş arası uşaqlara (həm qızlar, həm oğlanlar) vurulması tövsiyə olunur. Lakin 26 və ya 45 yaşa qədər böyüklər də həkim məsləhəti ilə peyvənd oluna bilərlər.

Müntəzəm Skrininq: Pap-smear testlərini qaçırmayın.

Tütündən İmtina: Siqareti tərgitmək bədənin viruslara qarşı müqavimətini artırır.

Təhlükəsiz Cinsi Əlaqə: Baryer üsulları (prezervativ) HPV yoluxma riskini azaltsa da, tam qorumur, çünki virus təmas yolu ilə də keçir.

Tez-tez verilən suallar

1. Uşaqlıq boynu xərçəngi irsi keçirmi?

Xeyr, uşaqlıq boynu xərçəngi adətən genetik deyil. Bu xəstəlik daha çox HPV infeksiyası ilə bağlıdır. Əgər ailənizdə bu xəstəlik olubsa, bu, birbaşa sizin də xəstələnəcəyiniz mənasına gəlmir, lakin ehtiyatlı olmaq və müntəzəm müayinə hər zaman vacibdir.

2. HPV peyvəndi vurdurduqdan sonra yenə Pap-smear testi lazımdır?

Bəli, mütləqdir. HPV peyvəndi ən çox xərçəng yaradan HPV tiplərindən qoruyur, lakin bütün xərçəng yaradan tiplərdən 100% qorumur. Buna görə də peyvənd olunmuş qadınlar da müntəzəm skrininq proqramlarına davam etməlidir.

3. Hamiləlik zamanı uşaqlıq boynu xərçəngi aşkar edilərsə nə olur?

Bu, çətin bir vəziyyət olsa da, hamiləliyin neçənci həftəsində olduğundan və xərçəngin mərhələsindən asılı olaraq xüsusi müalicə protokolları mövcuddur. Bir çox hallarda müalicəni doğum sonrasına qədər təxirə salmaq və ya spesifik cərrahi üsullarla hamiləliyi davam etdirmək mümkün olur.

4. Pap-smear testi ağrılıdır?

Xeyr, Pap-smear testi ağrılı deyil. Cəmi bir neçə dəqiqə çəkir və ginekoloji müayinə zamanı hiss edilən yüngül təzyiq hissi yarada bilər. Bu sadə test həyat qurtarır.

5. Uşaqlıq boynu xərçəngi tam sağalırmı?

Bəli, erkən mərhələdə (mərhələ 0 və ya mərhələ 1) aşkar edildikdə müalicə müvəffəqiyyəti 90% və daha yuxarı olur. Xəstəlik nə qədər tez diaqnoz qoyulsa, sağalma şansı bir o qədər yüksəkdir.

Siz ən son nə vaxt müayinədən keçmisiniz? Sağlamlığınızı riskə atmayın, dərhal peşəkar ginekoloqla əlaqə saxlayın və müayinə üçün randevu götürün.

Xəbərdarlıq: Bu məqalə yalnız məlumat məqsədli olaraq hazırlanmışdır və professional tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz.