Angioqrafiya (və ya xalq arasında deyildiyi kimi “angio”), bədəndəki qan damarlarının rentgen şüaları vasitəsilə görüntülənməsi üsuludur. Normal rentgen çəkilişlərində yumşaq toxumalar və qan damarları aydın görünmədiyi üçün, angioqrafiya zamanı damar daxilinə xüsusi bir “kontrast maddə” (boya) vurulur.

Bu maddə qan dövranına daxil olduqda, damarlar rentgen ekranında (fluoroskopiya) parlaq və aydın şəkildə görünməyə başlayır.

Bu prosedurun əsas məqsədi damarlarda hər hansı bir daralma, tıxanma, genişlənmə (anevrizma) və ya digər struktur pozğunluqlarını aşkar etməkdir. Ən çox ürək damarlarını (koronar angioqrafiya) yoxlamaq üçün istifadə edilsə də, beyin, ayaq, böyrək və digər orqanların damarlarını müayinə etmək üçün də tətbiq olunur.

Angioqrafiya növləri hansılardır?

Həkimlər şikayətinizə və şübhə duyulan nahiyəyə görə müxtəlif angioqrafiya növlərindən istifadə edə bilərlər:

• Koronar Angioqrafiya: Ürəyi qanla təmin edən damarların müayinəsidir.
• Periferik Angioqrafiya: Ayaq, qol və ya qarın boşluğundakı damarların yoxlanılmasıdır.
• Serebral Angioqrafiya: Beyin damarlarındakı problemləri (məsələn, insult riski və ya anevrizma) görmək üçün edilir.
• Renal Angioqrafiya: Böyrək damarlarının görüntülənməsidir.
• KT Angioqrafiya (Kompüter Tomoqrafiya): Klassik angioqrafiyadan fərqli olaraq, damara kateter daxil etmədən, daha az invaziv şəkildə damarların 3D görüntüsünün alınmasıdır.

Angioqrafiya müalicəsi: Diaqnozdan müdaxiləyə

Bir çox xəstə üçün angioqrafiya müalicəsi termini bir qədər qarışıq görünə bilər. Əslində, angioqrafiya özlüyündə bir diaqnoz metodudur. Lakin müasir kardiologiyada angioqrafiya zamanı damarda ciddi bir daralma və ya tıxanma aşkar edilərsə, eyni seansda müalicəvi müdaxilə də edilə bilər.

Balon Angioplastika və Stentləmə

Əgər angioqrafiya zamanı damarın daraldığı görülərsə, həkim həmin nahiyəyə kiçik bir balon göndərərək damarı genişləndirə bilər. Daha sonra damarın yenidən daralmaması üçün oraya stent (kiçik metal qəfəs) yerləşdirilir. Bu prosesə invaziv müalicə deyilir və bir çox hallarda xəstəni açıq ürək əməliyyatından xilas edir.

Angioqrafiya necə keçirilir? Prosedur mərhələləri

Xəstələrin ən çox narahat olduğu məqam prosedurun ağrılı olub-olmamasıdır. Lakin angioqrafiya ümumiyyətlə ağrısız bir prosesdir və xəstə oyaq olur.

– Hazırlıq Mərhələsi

Prosedurdan əvvəl xəstədən adətən 4-6 saatlıq aclıq tələb olunur. Xəstəxanaya daxil olduqdan sonra lazımi qan analizləri aparılır və xəstə xüsusi geyim geyinərək angioqrafiya laboratoriyasına (Cath Lab) alınır.

– Giriş Nahiyəsinin Keyidilməsi

Angioqrafiya ya bud nahiyəsindən (qasıq damarı), ya da son illərdə daha çox üstünlük verilən bilək nahiyəsindən edilir. Giriş ediləcək nöqtə yerli anesteziya ilə keyidilir. Buna görə də xəstə prosedurun gedişatında hər hansı kəskin ağrı hiss etmir.

– Kateterin Yerləşdirilməsi

Həkim çox incə və elastik bir boru olan kateteri damar daxili ilə hədəf nahiyəyə (məsələn, ürəyə) qədər yönləndirir. Damarların daxilində sinir ucları olmadığı üçün siz bu hərəkəti hiss etməyəcəksiniz.

– Kontrast Maddənin Verilməsi və Görüntüləmə

Kateter lazımi yerə çatdıqda, içərisindən kontrast maddə göndərilir. Bu zaman bəzi xəstələr bədənlərində qısa müddətli istilik hissi duya bilərlər – bu tamamilə normaldır. Eyni anda yüksək sürətli rentgen çəkilişləri aparılır və damarların “xəritəsi” ekranda görünür.

– Prosedurun Tamamlanması

Əgər əlavə bir müalicə (stent və s.) tələb olunmursa, kateter çıxarılır və giriş nahiyəsinə qanaxmanın qarşısını almaq üçün sıxıcı sarğı qoyulur. Bütün proses adətən 15-30 dəqiqə çəkir.

Angioqrafiyadan sonra bərpa dövrü

Prosedurdan sonra xəstə bir neçə saat müşahidə altında saxlanılır. Əgər angioqrafiya biləkdən edilibsə, xəstə daha tez ayağa qalxa bilər. Qasıqdan edilən prosedurlarda isə damarın tam qapanması üçün xəstənin bir neçə saat tərpənmədən uzanması vacibdir.

• Bol su içmək: Kontrast maddənin böyrəklər vasitəsilə bədəndən atılması üçün prosedurdan sonra bol su içmək tövsiyə olunur.
• İstirahət: Evə getdikdən sonra ilk 24 saat ağır fiziki işlərdən qaçınmaq lazımdır.
• Nəzarət: Giriş nahiyəsində şişkinlik, göyərmə və ya kəskin ağrı olarsa, mütləq həkimə müraciət edilməlidir.

Angioqrafiya haqqında tez-tez verilən suallar

Angioqrafiya riskli bir prosedurdurmu?

Hər bir tibbi müdaxilənin müəyyən riskləri olsa da, müasir texnologiya ilə angioqrafiyanın riskləri olduqca aşağıdır (1%-dən az). Əsas risklər arasında giriş nahiyəsində qanaxma, kontrast maddəyə qarşı allergiya və ya çox nadir hallarda böyrək funksiyalarına təsir yer alır.

Biləkdən angioqrafiya yoxsa qasıqdan angioqrafiya daha yaxşıdır?

Son illər həkimlər biləkdən angioqrafiya üsuluna daha çox üstünlük verirlər. Çünki bu üsulda qanaxma riski daha azdır, xəstə prosedurdan dərhal sonra ayağa qalxa bilir və daha rahat bir bərpa dövrü keçirir. Lakin bəzi damar strukturları qasıq nahiyəsindən girişi tələb edə bilər.

Angioqrafiya bir əməliyyatdırmı?

Xeyr, angioqrafiya klassik mənada bir əməliyyat deyil. Bu, “intervension” (müdaxiləli) bir diaqnostik prosedurdur. Narkoz tələb olunmur və kəsik aparılmır, sadəcə iynə ucu qədər bir dəlikdən daxil olunur.

Angioqrafiyadan sonra stent taxılması vacibdirmi?

Hər angioqrafiya olunan şəxsə stent taxılmır. Əgər damarlarda ciddi tıxanma yoxdursa, sadəcə dərman müalicəsi kifayət edə bilər. Stent yalnız damarın daxili mənfəzi kritik səviyyədə daraldıqda tətbiq olunur.

Angioqrafiya qiymətləri nəyə görə dəyişir?

Angioqrafiya qiymətləri prosedurun növünə (diaqnostik və ya müalicəvi), istifadə olunan materialların (stent, balon) keyfiyyətinə və klinikaya görə dəyişə bilər. Ən dəqiq məlumatı müayinədən sonra həkiminizdən ala bilərsiniz.

Qeyd: Bu məqalədə verilən məlumatlar ümumi xarakter daşıyır və peşəkar tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz.