Yuxu apnesi yuxu zamanı tənəffüsün dəfələrlə qısa müddətə dayanması və ya xeyli zəifləməsi ilə özünü göstərən xəstəlikdir. Hər gecə tez-tez oyanırsınızsa, səhər yuxudan dincəlmədən qalxırsınızsa, gün ərzində yuxululuq çəkirsinizsə, yaxınlarınız da yuxuda nəfəsinizin kəsildiyini deyirsə, bunun arxasında yuxu apnesi dayana bilər.

Yuxu apnesi nədir?

“Apne” yunan mənşəli sözdür və “nəfəssizlik” mənasını verir. Yuxu apnesində nəfəs yuxu zamanı təxminən 10 saniyə və daha uzun müddətə dayanır. Nəfəsin tam dayanmadığı, lakin xeyli zəiflədiyi hallara hipopne deyilir. Bu epizodlar gecə ərzində onlarla, ağır hallarda isə yüzlərlə dəfə təkrarlana bilər.

Hər epizodda qanda oksigen səviyyəsi aşağı düşür. Beyin təhlükəni hiss edib sizi qısa müddətə oyadır və ya yuxunu səthiləşdirir ki, nəfəs bərpa olunsun. Çox vaxt insan bu oyanışları xatırlamır.

Lakin yuxu parçalandığı üçün dərin və dinclik verən yuxu mərhələlərinə kifayət qədər çata bilmir. Gecəni səkkiz saat yataqda keçirsəniz də, səhər özünüzü yorğun hiss etməyinizin əsas səbəbi budur.

Yuxu apnesinin növləri

Yuxu apnesinin üç əsas növü var:

• Obstruktiv yuxu apnesi ən çox rast gəlinən növdür. Yuxuda boğaz və dilin arxası nahiyəsindəki əzələlər boşalır, yuxarı tənəffüs yolları daralır və ya tam qapanır. Döş qəfəsi nəfəs almağa çalışır, lakin hava keçə bilmir.
• Mərkəzi yuxu apnesi daha nadir rast gəlinir. Burada tənəffüs yolları açıq qalır, problem isə beynin tənəffüs əzələlərinə lazımi siqnalı göndərməməsindədir. Bu növ çox vaxt ürək çatışmazlığı, insult və ya bəzi dərmanlarla əlaqəli olur.
• Qarışıq (kompleks) yuxu apnesi hər iki növün xüsusiyyətlərini birləşdirir.

Yuxu apnesinin əlamətləri

Əlamətlər gecə və gündüz özünü göstərə bilər. Xəstənin özü gecə baş verənləri çox vaxt bilmir, buna görə yataq yoldaşı və ya ailə üzvlərinin müşahidələri vacibdir.

Gecə əlamətləri

• Hündür səslə, qeyri-bərabər xoruldama
• Yuxuda nəfəsin dayanması (yaxınlarınız müşahidə edə bilər)
• Ani boğulma, öskürmə və ya havasızlıq hissi ilə oyanma
• Gecə tez-tez oyanma və narahat yuxu
• Gecə çox tərləmə
• Gecə dəfələrlə sidiyə qalxma

Gündüz əlamətləri

• Səhərlər baş ağrısı və ağız quruluğu
• Kifayət qədər yatsa da dincəlməmiş hiss etmək
• Gün ərzində güclü yuxululuq, oturduğu yerdə və ya avtomobil sükanı arxasında mürgüləmək
• Diqqətin dağılması, yaddaşın zəifləməsi
• Əsəbilik, əhval dəyişkənliyi, depressiv əhval
• Cinsi istəyin azalması

Qadınlarda yuxu apnesi bəzən “tipik” şəkildə, yəni güclü xoruldama ilə özünü göstərmir. Daha çox yorğunluq, yuxusuzluq, səhər baş ağrıları və əhval-ruhiyyə dəyişiklikləri ön plana çıxır. Buna görə qadınlarda xəstəlik daha gec aşkarlanır.

Yuxu apnesi nə üçün yaranır?

Obstruktiv yuxu apnesinin riskini artıran əsas amillər bunlardır:

• Artıq çəki və piylənmə. Boğaz nahiyəsində toplanan piy toxuması tənəffüs yollarını daraldır. Qısa və qalın boyun da riski artırır.
• Yaş və cins. Risk yaşla artır. Kişilərdə daha çox rast gəlinir, qadınlarda isə menopauzadan sonra riskin yüksəldiyi qeyd olunur.
• Burun və boğaz quruluşu. Əyri burun arakəsməsi, burun tıxanıqlığı, böyümüş badamcıqlar, uzun yumşaq damaq və ya kiçik alt çənə tənəffüs yolunu daraldır.
• Spirtli içkilər, sakitləşdirici və yuxu dərmanları. Bu maddələr boğaz əzələlərini daha çox boşaldır.
• Siqaret. Tənəffüs yollarında iltihab və şişkinlik yaradır.
• Arxası üstə yatmaq. Bu vəziyyətdə dil və yumşaq damaq geriyə çəkilərək tənəffüs yolunu daraldır.
• Ailə tarixçəsi. Yaxın qohumlarda yuxu apnesi varsa, risk artır.
• Bəzi xəstəliklər. Hipotireoz (qalxanabənzər vəzin az işləməsi), polikistik yumurtalıq sindromu, ürək çatışmazlığı və yüksək qan təzyiqi yuxu apnesi ilə yanaşı gedə bilər.

Uşaqlarda ən çox rast gəlinən səbəb böyümüş badamcıqlar və geniş burun-udlaq vəzidir (adenoid). Uşağınız yuxuda ağzı açıq nəfəs alır, güclü xoruldayır və gündüz diqqətsizlik göstərirsə, pediatra və ya LOR həkiminə müraciət etmək lazımdır.

Yuxu apnesi təhlükəlidirmi?

Müalicə olunmayan yuxu apnesi sadəcə yuxu problemi deyil. Gecə təkrarlanan oksigen düşgünlükləri və yuxunun parçalanması bütün orqanizmə təsir edir:

• Yüksək qan təzyiqi. Dərmanlarla çətin nəzarətə alınan hipertoniyanın arxasında yuxu apnesi dayana bilər.
• Ürək-damar xəstəlikləri. Ürək ritminin pozulması (məsələn, qulaqcıq fibrilyasiyası), ürək çatışmazlığı, infarkt və insult riski artır.
• Tip 2 diabet və maddələr mübadiləsi pozuntuları. Yuxu apnesi insulinə qarşı müqaviməti gücləndirə bilər. Yuxu apnesi olan bir çox xəstədə qaraciyər yağlanması da müşahidə olunur. Qaraciyər yağlanmasının əlamətləri haqqında ayrıca məqaləmizi oxuya bilərsiniz.
• Qəzalar. Gündüz yuxululuğu nəqliyyat vasitəsini idarə edərkən və iş yerində qəza riskini artırır.
• Əhval və idrak pozuntuları. Depressiya, narahatlıq, yaddaş və konsentrasiya problemləri tez-tez müşayiət edir.
• Əməliyyat və anesteziya riski
• . Yuxu apnesi olan xəstələrdə anesteziyadan sonra tənəffüs fəsadları ehtimalı yüksəkdir. Əməliyyat öncəsi həkimə bu barədə mütləq məlumat verin.

Yaxşı xəbər budur ki, düzgün diaqnoz və müalicə ilə bu risklərin əksəriyyətini xeyli azaltmaq mümkündür.

Yuxu apnesinə necə diaqnoz qoyulur?

İlkin konsultasiya

Müayinə şikayətlərin dinlənməsi ilə başlayır. Həkim yuxu vərdişlərinizi, xoruldamanı, gündüz yuxululuğunu, çəkinizi, qan təzyiqinizi və əlavə xəstəliklərinizi soruşur.

Bəzən Epworth yuxululuq şkalası və ya STOP-Bang kimi qısa anketlər istifadə olunur. Bu anketlər yuxu apnesi ehtimalını qiymətləndirməyə kömək edir, lakin diaqnozu təsdiqləmir. Boğaz, burun və boyun nahiyəsi də müayinə edilir, lazım olduqda LOR həkiminin rəyi alınır.

Gecəlik polisomnoqrafiya

Yuxu apnesi diaqnozunu dəqiq təsdiqləyən əsas müayinə polisomnoqrafiyadır. Bu müayinə yuxu laboratoriyasında bir gecə ərzində aparılır. Xüsusi cihaz yuxu zamanı eyni anda bunları qeydə alır:

• beyin dalğalarını,
• nəfəs hərəkətlərini və hava axınını,
• qanda oksigen səviyyəsini,
• ürək ritmini,
• ayaq hərəkətlərini və yatma vəziyyətini.

Müayinə ağrısızdır. Sensorlar dəriyə pasta və lentlə yapışdırılır, iynə istifadə olunmur. Sensorlarla yataqda dönmək və böyrü üstə yatmaq mümkündür. Yeni yerdə ilk gecə yuxunun bir qədər gec gəlməsi normaldır və həkim nəticəni qiymətləndirərkən bunu nəzərə alır.

Nəticələr nəyi göstərir?

Həkimin baxdığı əsas göstərici apne-hipopne indeksidir (AHİ). Bu, yuxunun hər saatında nəfəs dayanması və zəifləməsi epizodlarının ortalama sayıdır. Ümumi qəbul olunmuş təsnifata görə:

Həkim yalnız AHİ ilə kifayətlənmir. Gecə ərzində oksigenin nə qədər düşdüyünü, yuxu mərhələlərinin quruluşunu və nəfəs dayanmalarının arxası üstə yatanda artıb-artmadığını da qiymətləndirir. Müalicə planı bu məlumatların hamısına əsasən qurulur.

Yuxu apnesinin müalicəsi

Müalicə yuxu apnesinin növündən, ağırlığından və səbəbindən asılıdır. Heç bir üsul hamı üçün eyni dərəcədə uyğun gəlmir, buna görə seçim həkimlə birgə edilir.

Həyat tərzi dəyişiklikləri

Yüngül hallarda tək başına, orta və ağır hallarda isə digər müalicələrlə yanaşı bu addımlar faydalıdır:

• Çəkinin azaldılması. Artıq çəkisi olan xəstələrdə hətta mülayim arıqlama belə xəstəliyin ağırlığını azalda bilər.
• Spirtli içkidən və yuxu dərmanlarından imtina. Xüsusilə axşam saatlarında.
• Siqaretin tərk edilməsi.
• Yatma vəziyyətinin dəyişdirilməsi. Nəfəs dayanmaları əsasən arxası üstə yatanda baş verirsə, böyrü üstə yatmaq kömək edə bilər.
• Burun tıxanıqlığının müalicəsi. Allergiya və ya qrip səbəbli tıxanıqlıq həkim nəzarəti ilə aradan qaldırılmalıdır.
• Sabit yuxu rejimi. Hər gün eyni saatda yatıb qalxmaq yuxunun keyfiyyətini artırır.

CPAP müalicəsi

CPAP (davamlı müsbət hava təzyiqi) aparatı orta və ağır obstruktiv yuxu apnesində əsas müalicə üsuludur. Aparat maska vasitəsilə yuxu zamanı tənəffüs yollarına yüngül hava təzyiqi verir və yolların qapanmasının qarşısını alır. CPAP apnenin səbəbini birdəfəlik aradan qaldırmır, lakin istifadə olunduğu gecələrdə nəfəs dayanmalarını effektiv şəkildə nəzarətdə saxlayır.

Müalicənin uğuru böyük ölçüdə düzgün təzyiqin və uyğun maskanın seçilməsindən asılıdır. Maska üz quruluşuna və yuxu vərdişlərinə görə seçilir. Üç əsas növü var: burnu örtən burun maskası, burun dəliklərinə yerləşən burun yastığı maskası, burnu və ağzı örtən tam üz maskası. İlk günlərdə maskaya alışmaq çətin ola bilər. Bu zaman maskanı dəyişmək və ya təzyiq parametrlərini tənzimləmək çox vaxt problemi həll edir. Buna görə müalicəni özbaşına dayandırmayın, həkiminizlə danışın.

Ağız içi aparatlar

Yüngül və orta yuxu apnesində, xüsusilə CPAP-a uyğunlaşa bilməyən xəstələrdə həkim diş-çənə sistemi üzrə mütəxəssislə birgə ağız içi aparat tövsiyə edə bilər. Bu aparat yuxuda alt çənəni bir qədər irəli tutaraq tənəffüs yolunu genişləndirir.

Cərrahi müalicə

Burun arakəsməsinin əyriliyi, böyümüş badamcıqlar, damaq quruluşunun xüsusiyyətləri və ya çənə anomaliyaları kimi anatomik səbəblər varsa, LOR həkimi cərrahi müdaxilənin faydalı olub-olmayacağını qiymətləndirir. Cərrahi müalicə hər xəstə üçün uyğun deyil və qərar müfəssəl müayinədən sonra verilir.

Mərkəzi apnenin müalicəsi

Mərkəzi yuxu apnesində əvvəlcə səbəb araşdırılır. Ürək çatışmazlığı, dərman təsiri və ya nevroloji xəstəlik aşkarlanarsa, müalicə əsas xəstəliyə yönəldilir. Bəzi hallarda xüsusi tənəffüs dəstəyi aparatları da tətbiq oluna bilər. Bu növdə kardioloq, nevroloq və pulmonoloqun birgə yanaşması vacibdir.

Müalicədən sonra proqnoz

Düzgün müalicə başlayanda xəstələrin çoxu yuxunun keyfiyyətində və gündüz özünü hiss etməsində fərqi qısa müddət ərzində, bəzən ilk həftələrdə hiss edir. Xoruldama azalır, səhər baş ağrıları keçir, diqqət və əhval yaxşılaşır. Qan təzyiqinə nəzarət asanlaşa bilər.

Yuxu apnesi çox vaxt xroniki vəziyyətdir, yəni müalicə dayandırıldıqda əlamətlər geri qayıda bilər. Lakin çəkinin ciddi azalması və ya tənəffüs yolunu daraldan anatomik səbəbin aradan qaldırılması hallarında xəstəliyin ağırlığı xeyli azala bilər. Bunu müəyyən etmək üçün müalicədən sonra da mütəmadi həkim nəzarəti zəruridir.

Nə vaxt həkimə müraciət etmək lazımdır?

Aşağıdakı hallardan biri varsa, müayinəni təxirə salmayın:

• Güclü xoruldama ilə yanaşı yuxuda nəfəsinizin dayandığını yaxınlarınız deyirsə
• Gecə boğulma hissi ilə oyanırsınızsa
• Kifayət qədər yatmağınıza baxmayaraq gün ərzində yuxululuq çəkirsinizsə
• Sükan arxasında mürgüləyirsinizsə
• Yüksək qan təzyiqiniz dərmanlarla çətin nəzarət olunursa
• Uşağınız yuxuda tez-tez nəfəs dayandırır və ya ağzı açıq yatırsa

Sadə xoruldama özlüyündə həmişə təhlükəli deyil. Lakin yuxarıdakı əlamətlərdən biri ona qoşulursa, yuxu apnesini istisna etmək üçün mütəxəssis rəyi lazımdır.

Universal Hospital-da yuxu apnesinin diaqnostikası və müalicəsi

Universal Hospital-ın Yuxu Laboratoriyası yuxu apnesinin diaqnostikası və müalicəsi üçün xüsusi ayrılmış, polisomnoqraf, kamera, CPAP aparatları və maskalarla təchiz olunmuş otaqdır. Burada aşağıdakı xidmətlər göstərilir:

• Pulmonoloq konsultasiyası: şikayətlər qiymətləndirilir, müayinəyə ehtiyac müəyyən edilir, nəticə izah olunur və müalicə planı qurulur.
• Gecəlik polisomnoqrafiya: yuxu apnesinin və digər yuxu pozuntularının diaqnostikası.
• CPAP titrasiyası: aparatın sizə lazım olan təzyiqi ayrıca bir gecədə laboratoriyada müəyyən edilir.
• CPAP maskasının seçilməsi: maska üz quruluşunuza və yuxu vərdişlərinizə görə seçilir.
• CPAP müalicəsinin izlənməsi: müalicənin effektivliyi yoxlanılır, lazım olduqda düzəlişlər edilir.

Pulmonoloq konsultasiyası üçün Pulmonologiya şöbəsinə müraciət edə bilərsiniz. Yuxu apnesinin burun və boğaz quruluşu ilə əlaqəli olduğu halda Otolarinqologiya, ürək-damar fəsadlarının qiymətləndirilməsi üçün isə Kardiologiya şöbəsinin mütəxəssisləri sizə kömək edə bilər.

Qəbula yazılmaq üçün: 1922 | +994 99 599 65 56 | +994 12 599 65 56
Ünvan: Binəqədi rayonu, Cəfər Xəndan küç, 196 (hər gün 24/7)

Tez-tez verilən suallar

Yuxu apnesi təhlükəlidirmi?

Müalicə olunmadıqda bəli, ciddi fəsadlara səbəb ola bilər. Yuxu apnesi yüksək qan təzyiqi, ürək ritmi pozuntuları, infarkt, insult, tip 2 diabet və gündüz yuxululuğuna bağlı qəza riskini artırır. Vaxtında diaqnoz və müalicə bu riskləri əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.

Xoruldama ilə yuxu apnesi eyni şeydirmi?

Xeyr. Xoruldama tənəffüs yollarında havanın keçərkən yumşaq toxumaları titrətməsidir və adətən təhlükəsiz sayılır. Yuxu apnesində isə nəfəs dayanır və ya xeyli zəifləyir. Güclü xoruldama yuxu apnesinin ən çox rast gəlinən əlamətlərindən biridir, lakin hər xoruldayan insanda yuxu apnesi olmur.

Yuxu apnesi hansı həkimə müraciət etməklə müəyyən edilir?

İlk müraciət üçün pulmonoloq (ağciyər xəstəlikləri üzrə mütəxəssis) və ya LOR həkimi uyğundur. Lazım olduqda kardioloq, nevroloq və ya endokrinoloq da prosesə qoşulur. Dəqiq diaqnoz üçün yuxu laboratoriyasında polisomnoqrafiya aparılır.

Yuxu apnesi tam keçirmi?

Bu, səbəbdən asılıdır. Anatomik problemlərin aradan qaldırılması və ya ciddi çəki itkisi bəzi xəstələrdə xəstəliyin ağırlığını xeyli azalda bilər. Digər xəstələrdə isə yuxu apnesi xroniki olaraq qalır və CPAP kimi müalicə üsulları ilə nəzarətdə saxlanılır. Müalicəni özbaşına dayandırmaq əlamətlərin qayıtmasına səbəb ola bilər.

Yuxu apnesi testi necə aparılır və nə qədər çəkir?

Diaqnostik müayinə bir gecə çəkir: axşam laboratoriyaya gəlirsiniz, səhər evə qayıdırsınız. Sensorlar dəriyə yapışdırılır və yuxu zamanı nəfəs, oksigen, ürək ritmi və hərəkətlər qeydə alınır. Müayinə ağrısızdır. CPAP titrasiyası lazım olarsa, ayrıca gecədə aparılır.

Uşaqlarda yuxu apnesi olurmu?

Bəli, uşaqlarda da rast gəlinir. Ən çox səbəb böyümüş badamcıqlar və adenoiddir. Güclü xoruldama, ağızla nəfəs alma, narahat yuxu, gecə sidik tutmama, gündüz diqqətsizlik və hiperaktivlik əlamət ola bilər. Belə hallarda uşaq həkiminə və ya LOR mütəxəssisinə müraciət edin.

Tibbi məlumatlandırma: Bu məqalə yalnız məlumat xarakteri daşıyır və həkim konsultasiyasını əvəz etmir. Diaqnoz və müalicə qərarları yalnız müayinədən sonra mütəxəssis həkim tərəfindən verilməlidir. Sağlamlığınızla bağlı narahatlığınız varsa, vaxt itirmədən həkimə müraciət edin.