Süd vəzi xərçəngi dünyada qadınlar arasında ən çox rast gəlinən xərçəng növüdür. Statistikaya görə, hər 8 qadından biri həyatının müəyyən mərhələsində bu xəstəliklə qarşılaşa bilər.
Lakin müasir tibbin ən böyük nailiyyətlərindən biri odur ki, erkən mərhələdə aşkar olunan süd vəzi xərçəngi tamamilə müalicə oluna bilir.
Bu nöqtədə ən effektiv və qızıl standart hesab edilən üsul mammoqrafiya müayinəsi hesab olunur.
Bu məqalədə mammoqrafiyanın nə olduğu, necə keçirildiyi, kimlərə tövsiyə edildiyi və bu prosedur haqqında ən çox verilən suallara aydınlıq gətirəcəyik.
Mammoqrafiya müayinəsi nədir?
Mammoqrafiya, süd vəzi toxumasının aşağı dozalı rentgen şüaları vasitəsilə görüntülənməsidir. Bu üsul, süd vəzisində hələ əllə hiss olunmayan, çox kiçik ölçülü kütlələri, kalsifikasiyaları (əhənglənmə) və digər anomaliyaları aşkar etməyə imkan verir.
Mammoqrafiyanı digər müayinələrdən fərqləndirən əsas cəhət, onun “skrininq” (tarama) qabiliyyətidir. Yəni heç bir şikayəti olmayan sağlam qadınlarda xərçəngin ilkin əlamətlərini tapmaq üçün istifadə olunur.
Mammoqrafiyanın növləri
Skrininq Mammoqrafiyası: Heç bir əlaməti olmayan qadınlarda profilaktik məqsədlə aparılır.
Diaqnostik Mammoqrafiya: Süd vəzisində kütlə, ağrı, dərinin dartılması və ya gilədən gələn axıntı kimi şikayətlər olduqda, vəziyyəti dəqiqləşdirmək üçün istifadə olunur.
Rəqəmsal Mammoqrafiya (Digital): Görüntülər birbaşa kompüter mühitinə ötürülür, bu da daha aydın təsvir və daha az radiasiya deməkdir.
Tomosintez (3D Mammoqrafiya): Süd vəzisinin qat-qat görüntüsünü çəkir, xüsusilə “sıx” süd vəzi toxuması olan qadınlarda gizli qalan şişləri görməyə kömək edir.
Mammoqrafiya nə vaxt və kimlərə lazımdır?
Tibb dünyasında qəbul olunmuş ümumi qaydalara görə, süd vəzi xərçəngi riski normal olan qadınlar üçün mammoqrafiya müayinəsi təqvimi belədir:
40 yaşdan başlayaraq: Hər bir qadın ildə bir dəfə profilaktik mammoqrafiyadan keçməlidir.
Yüksək risk qrupu: Əgər ailədə (ana, bacı, xala) süd vəzi xərçəngi tarixçəsi varsa, müayinələrə daha erkən yaşlarda (məsələn, 30-35 yaş) başlanıla bilər.
Genetik meyllik: BRCA1 və ya BRCA2 genetik mutasiyası daşıyan qadınlar üçün xüsusi izləmə proqramları tətbiq olunur.
Vacib qeyd: 35 yaşdan kiçik qadınlarda süd vəzi toxuması çox sıx olduğu üçün rentgen şüaları effektiv olmaya bilər. Bu yaş qrupunda ilk seçim adətən süd vəzisi ultrasəs müayinəsidir (USM).
Prosedura necə hazırlaşmalı?
Bir çox qadın mammoqrafiyadan çəkinir, lakin düzgün hazırlıq bu prosesi həm rahat, həm də daha dəqiq edir.
Vaxt seçimi: Süd vəzilərinin ən az həssas olduğu vaxt menstruasiya dövrünün bitməsindən sonrakı həftədir. Bu dövrdə süd vəzilərində ödem az olur və prosedur daha ağrısız keçir.
Kosmetik vasitələr: Müayinə günü qoltuqaltı nahiyəyə və süd vəzilərinə dezodorant, antiperspirant, pudra və ya krem vurmayın. Bu maddələrin tərkibindəki metal zərrəcikləri rentgen şəkillərində kalsifikasiya (şiş əlaməti) kimi görünərək yanlış nəticəyə səbəb ola bilər.
Geyim: İkihissəli geyim (yubka-kofta və ya şalvar-kofta) geyinmək daha rahatdır, çünki müayinə zamanı yalnız bədənin yuxarı hissəsini soyunmaq tələb olunur.
Mammoqrafiya necə keçirilir? Ağrılıdırmı?
Müayinə otağında radiologiya texniki süd vəzinizi cihazın xüsusi platformasına yerləşdirir. Üst hissədən gələn plastik lövhə süd vəzisini bir neçə saniyəlik sıxır.
Niyə sıxılma lazımdır?
Toxumanı yayaraq kiçik şişlərin görünməsini təmin edir.
Görüntünün bulanıq olmasının qarşısını alır.
Daha az radiasiya dozası istifadə etməyə imkan verir.
Sıxılma zamanı yüngül bir təzyiq və ya narahatlıq hiss edə bilərsiniz, lakin bu, cəmi 5-10 saniyə davam edir. Cəmi prosedur müddəti 15-20 dəqiqədir.
Tez-tez verilən suallar
Mammoqrafiya müayinəsi qiyməti nə qədərdir?
Mammoqrafiya müayinəsi qiymətləri klinikanın avadanlıq səviyyəsindən (2D, 3D tomosintez) və həkimin təcrübəsindən asılı olaraq dəyişir. Qiymətdən daha çox, cihazın rəqəmsal olması və nəticənin peşəkar radioloq tərəfindən oxunması vacibdir.
Süni süd vəzisi (implant) olanlar mammoqrafiya keçə bilərmi?
Bəli, implantı olan qadınlar da mammoqrafiya müayinəsindən keçə bilərlər. Sadəcə, müayinəni edən texnikə bu barədə əvvəlcədən məlumat vermək lazımdır. İmplantın zədələnməməsi və toxumanın daha yaxşı görünməsi üçün “Eklund üsulu” adlanan xüsusi çəkiliş texnikası tətbiq olunur.
Mammoqrafiya nəticəsindəki BI-RADS kateqoriyası nədir?
Radioloqlar nəticəni standartlaşdırmaq üçün BI-RADS (Breast Imaging-Reporting and Data System) sistemindən istifadə edirlər:
BI-RADS 1: Normal süd vəzisi.
BI-RADS 2: Xoşxassəli (zərərsiz) tapıntılar (məsələn, kista).
BI-RADS 3: Böyük ehtimalla xoşxassəli, lakin qısa müddətli izləmə lazımdır.
BI-RADS 4 və 5: Şübhəli tapıntılar, biopsiya tələb oluna bilər.
Süd vəzi ağrısı xərçəng əlamətidirmi?
Çox vaxt xeyr. Süd vəzi xərçənginin erkən mərhələsi adətən ağrısız olur. Ağrı daha çox hormonal dəyişikliklər və ya xoşxassəli kistalarla bağlıdır. Lakin istənilən halda yeni yaranan ağrı zamanı mammoqrafiya müayinəsi və həkim baxışı mütləqdir.
Mammoqrafiya ilə USM (Ultrasəs) arasındakı fərq nədir?
Mammoqrafiya süd vəzisindəki kalsium yığıntılarını (mikrokalsifikasiyaları) daha yaxşı görür, USM isə kütlənin içində maye olub-olmadığını (kista və ya bərk şiş) ayırd etməkdə üstündür. Çox vaxt dəqiq diaqnoz üçün hər iki üsul bir-birini tamamlayır.
Bu məqalə ümumi məlumatlandırma məqsədi daşıyır. Dəqiq diaqnoz və müalicə üçün mütləq ixtisaslı həkimə müraciət edin.
