Müasir dövrdə sağlamlıq vəziyyətimizi izləmək üçün ən vacib laborator müayinələrdən biri qanda şəkər analizi hesab olunur. İstər profilaktik yoxlanışlar, istərsə də şəkərli diabetin diaqnozu üçün bu testin rolu əvəzsizdir.
Lakin bir çox insan “Şəkər analizi necə verilir?” sualına tam cavab tapa bilmədiyi üçün bəzən analiz nəticələri yanlış çıxa bilər. Bu məqalədə biz qanda şəkər səviyyəsinin ölçülməsi, analizin növləri və düzgün hazırlıq qaydaları haqqında ətraflı məlumat verəcəyik.
Qanda şəkər analizi nədir və niyə vacibdir?
Qanda şəkər (qlükoza) bədənimizin əsas enerji mənbəyidir. Biz qida qəbul etdikdə karbohidratlar parçalanaraq qlükozaya çevrilir və qan vasitəsilə hüceyrələrə daşınır. Bu prosesin tənzimlənməsində mədəaltı vəz tərəfindən ifraz olunan insulin hormonu əsas rol oynayır.
Əgər insulin çatışmırsa və ya hüceyrələr ona qarşı dirənc (rezistentlik) göstərirsə, qanda şəkərin səviyyəsi yüksəlir. Bu vəziyyət uzun müddət davam etdikdə şəkərli diabet və digər metabolik pozuntular yaranır. Qanda şəkər analizi məhz bu balansı yoxlamaq üçün tətbiq edilən ilk addımdır.
Şəkər analizi necə verilir? (Addım-addım təlimat)
Analiz verməyə hazırlaşarkən ən çox verilən suallardan biri şəkər analizi necə verilir? sualıdır. Dəqiq nəticə əldə etmək üçün aşağıdakı qaydalara əməl etmək mütləqdir:
Acqarına olmaq şərtdir
Əksər şəkər analizləri üçün ən azı 8-12 saatlıq aclıq tələb olunur. Bu müddət ərzində qida qəbul etmək, çay, qəhvə və ya şirə içmək olmaz. Yalnız təmiz su içməyə icazə verilir.
Dərman preparatlarına diqqət
Əgər daimi istifadə etdiyiniz dərmanlar varsa, analizdən əvvəl həkiminizlə məsləhətləşin. Bəzi preparatlar qanda şəkərin səviyyəsinə təsir edə bilər.
Fiziki və emosional sakitlik
Analizdən bir gün əvvəl ağır fiziki işlərdən və stressdən qaçınmaq lazımdır. Həmçinin spirtli içki qəbulu nəticələri ciddi şəkildə təhrif edə bilər.
Nümunənin götürülməsi
Analiz adətən venoz qandan (qoldan) götürülür. Müasir laboratoriyalarda kapilyar qan (barmaqdan) daha çox sürətli ekspress testlər üçün istifadə edilir, lakin laborator diaqnoz üçün venoz qan daha etibarlı sayılır.
Qanda şəkər analizinin əsas növləri
Həkimlər vəziyyətdən asılı olaraq fərqli test üsulları təyin edə bilərlər:
Acqarına Qlükoza Testi
Bu, ən geniş yayılmış üsuldur. Səhər saatlarında, heç bir qida qəbul etmədən verilir. Diabetin ilkin diaqnozu üçün əsas göstəricidir.
Oral qlükoza tolerantlıq testi (Şəkər Yükləmə)
Xalq arasında “şəkər yükləmə analizi” kimi tanınır. Əvvəlcə acqarına qan alınır, sonra pasiyentə xüsusi şirin məhlul içirdilir və 1 və ya 2 saat sonra yenidən qan nümunəsi götürülür. Bu test gizli şəkəri (prediabet) aşkar etmək üçün effektivdir.
HbA1c (Qlikolizə Olunmuş Hemoqlobin)
Bu analiz son 2-3 ay ərzində qanda şəkərin orta səviyyəsini göstərir. Aclıq tələb etmir və müalicənin gedişatını izləmək üçün ən yaxşı metoddur.
Qanda şəkər analizinin nəticələri nə deməkdir?
Nəticələr adətən milliqram/desilitr (mq/dL) və ya millimol/litr (mmol/L) vahidləri ilə ifadə olunur. Ümumi qəbul edilmiş normalar (acqarına):
Normal: 70–99 mq/dL (3.9–5.5 mmol/L)
Prediabet (Gizli Şəkər): 100–125 mq/dL (5.6–6.9 mmol/L)
Diabet: 126 mq/dL (7.0 mmol/L) və daha yuxarı (iki müxtəlif ölçmədə təsdiqlənməlidir).
Kimlər mütləq şəkər analizi verməlidir?
Aşağıdakı hallarda mütəmadi olaraq qan şəkərini yoxlatmaq tövsiyə olunur:
Ailədə şəkərli diabet tarixçəsi olanlar.
Artıq çəki və piylənmədən əziyyət çəkənlər.
Daimi susuzluq, ağız quruluğu və tez-tez sidiyə çıxma halları yaşayanlar.
Yüksək qan təzyiqi olanlar.
45 yaşdan yuxarı hər bir şəxs (ildə bir dəfə profilaktik).
Analizdən əvvəl edilən səhvlər
Çox vaxt pasiyentlər fərqinə varmadan nəticəyə təsir edən addımlar atırlar:
Gecə gec saatda yemək: Aclıq müddəti 8 saatdan az olduqda nəticə yuxarı çıxa bilər.
Səhər saqqız çeynəmək: Şəkərsiz olsa belə, saqqız həzm sistemini aktivləşdirir və şəkər səviyyəsini dəyişə bilər.
Həddindən artıq su içmək: Analizdən dərhal əvvəl həddindən çox su içmək qanı durulaşdıra bilər (normal miqdarda su içmək olar).
Qanda şəkər analizi haqqında tez-tez verilən suallar
Şəkər analizi üçün mütləq acqarına getmək lazımdır?
Bəli, standart qlükoza testi üçün ən azı 8-12 saat ac qalmaq lazımdır. Yalnız HbA1c analizi tox qarına verilə bilər, çünki o, son bir neçə ayın ortalamasını göstərir.
Barmaqdan şəkər analizi ilə venadan analiz arasında fərq varmı?
Bəli, var. Venoz qan (qoldan alınan) laboratoriya şəraitində daha dəqiq nəticə verir. Ev şəraitində istifadə edilən qlükometrlər (barmaqdan ölçən) əsasən gündəlik nəzarət üçündür və 10-15% fərq göstərə bilər.
Hamiləlikdə şəkər analizi necə verilir?
Hamiləliyin 24-28-ci həftələri arasında adətən qlükoza tolerantlıq testi (şəkər yükləmə) aparılır. Pasiyent əvvəlcə acqarına qan verir, sonra qlükoza məhlulu içərək müəyyən fasilələrlə yenidən yoxlanılır.
Analizdən neçə gün əvvəl pəhriz saxlanılmalıdır?
Analizdən əvvəl xüsusi pəhriz saxlamaq tövsiyə olunmur. Əksinə, adi qidalanma rejiminizi davam etdirməlisiniz ki, real vəziyyət aşkar olunsun. Sadəcə analizdən 24 saat əvvəl həddindən artıq şirniyyat və spirtli içkidən qaçmaq lazımdır.
Stress qanda şəkəri yüksəldə bilərmi?
Bəli, güclü stress və həyəcan zamanı bədəndə kortizol və adrenalin hormonları artır ki, bu da qlükoza səviyyəsinin müvəqqəti yüksəlməsinə səbəb olur. Analiz günü sakit olmaq vacibdir.
Məqalədəki məlumatlar maarifləndirici xarakter daşıyır. Dəqiq diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimə müraciət edin.
