HPV (İnsan Papilloma Virusu) — dəri və selikli qişaları (bədənin nəm daxili səthlərini, məsələn ağız və genital nahiyəni örtən toxuma) yoluxduran virus qrupudur. Elmə 200-dən çox HPV növü məlumdur və bunların təxminən 40-ı genital nahiyəni (cinsiyyət orqanları ətrafını) təsirləndirə bilir.

HPV növləri iki əsas qrupa bölünür:

Aşağı riskli HPV növləri

Bu növlər (məsələn, HPV-6 və HPV-11) adətən ciddi xəstəliyə səbəb olmur, lakin genital ziyillər (kondilomalar) adlanan, dəridə və ya selikli qişada yaranan xırda, ağrısız çıxıntılar əmələ gətirə bilir.

Yüksək riskli HPV növləri

Bu qrupa aid olan növlər (ən çox yayılanları HPV-16 və HPV-18) uzun müddət orqanizmdə qaldıqda hüceyrələrdə anormal dəyişikliklərə səbəb ola bilir.

Vaxtında aşkarlanmadıqda bu dəyişikliklər servikal xərçəng (uşaqlıq boynu xərçəngi), habelə anal, boğaz, vulva, vagina və ya penis xərçənginə qədər inkişaf edə bilər. Vurğulamaq vacibdir ki, HPV-yə yoluxma xərçəng demək deyil — mütəmadi müayinə ilə bu proses erkən mərhələdə dayandırıla bilər.

HPV necə yoluxur? Səbəblər və risk amilləri

HPV əsasən dəridən-dəriyə təmas yolu ilə, xüsusilə cinsi əlaqə zamanı (vaginal, anal və ya oral yolla) ötürülür. Virusun yoluxması üçün tam cinsi akt şərt deyil — sadəcə yoluxmuş dəri sahəsi ilə təmas kifayət edə bilər. Nadir hallarda doğuş zamanı anadan körpəyə keçid də mümkündür.

Aşağıdakı amillər HPV-yə yoluxma riskini artıra bilər:

• Çoxsaylı cinsi partnyorların olması
• Cinsi həyata erkən yaşda başlamaq
• İmmun sisteminin zəif olması (məsələn, xroniki xəstəliklər və ya müəyyən dərmanlar səbəbindən)
• Siqaret çəkmək
• Digər cinsi yolla keçən infeksiyaların olması

Vacib məqam: HPV o qədər geniş yayılıb ki, cinsi həyatı aktiv olan insanların böyük əksəriyyəti həyatlarının müəyyən dövründə bu virusla təmasda olur. Bu, sizin və ya partnyorunuzun “səhv” nəsə etdiyi anlamına gəlmir.

HPV virsunun əlamətləri hansılardır?

HPV-nin ən “sinsi” xüsusiyyəti odur ki, əksər hallarda heç bir əlamət vermir. Məhz buna görə mütəmadi müayinələr bu qədər əhəmiyyətlidir.

Qadınlarda əlamətlər

• Genital nahiyədə ağrısız, dənəvər görünüşlü çıxıntılar (genital ziyillər)
• Adətən yüksək riskli növlər heç bir simptom vermir, dəyişikliklər yalnız Pap-test (sitoloji müayinə) zamanı aşkarlanır
• İnkişaf etmiş hallarda: qeyri-adi qanaxma, cinsi əlaqədən sonra qanaxma və ya adi olmayan ifrazat — bu əlamətlər mütləq Ginekologiya mütəxəssisinə müraciət tələb edir

Kişilərdə əlamətlər

• Penis, xayalıq və ya anal nahiyədə genital ziyillər
• Əksər hallarda simptomsuz keçir
• Nadir hallarda uzunmüddətli yüksək riskli infeksiya penis və ya anal xərçənginə yol aça bilər

Kişilərdə HPV ilə bağlı narahatlıq yarandıqda Urologiya-Andrologiya şöbəsinə müraciət etmək məsləhətdir, çünki bu sahə kişi reproduktiv sağlamlığı üzrə ixtisaslaşmışdır.

HPV necə diaqnoz qoyulur?

HPV diaqnostikası cinsə görə fərqlənir:

Qadınlarda:

• Pap-test (sitologiya) — uşaqlıq boynundan hüceyrə nümunəsi götürülərək anormal dəyişikliklər axtarılır
• HPV DNT testi — virusun spesifik yüksək riskli növlərinin olub-olmadığını müəyyən edir, adətən 30 yaşdan sonra Pap-testlə birgə aparılır
• Kolposkopiya — nəticələr anormal olduqda uşaqlıq boynunun böyüdülmüş görüntü altında müayinəsi
• Biopsiya — şübhəli toxumadan nümunə götürülərək laborator analiz

Kişilərdə: Rutin HPV testi mövcud deyil, diaqnoz əsasən vizual müayinə ilə (görünən ziyillərin aşkarlanması) qoyulur. Yüksək risk qrupuna aid şəxslərdə anal sitologiya tövsiyə oluna bilər.

Universal Hospital-ın Ginekologiya şöbəsi qadınlar üçün Pap-test, HPV testi və kolposkopiya xidmətlərini, Urologiya-Andrologiya şöbəsi isə kişilər üçün müvafiq müayinələri həyata keçirir.

HPV (papilloma) müalicəsi

Vacib faktı qeyd edək: hazırda virusun özünü birbaşa müalicə edən dərman yoxdur — əksər hallarda immun sistem virusu 1-2 il ərzində öz-özünə təmizləyir.

Lakin virusun yaratdığı problemlər müvəffəqiyyətlə müalicə olunur:

• Genital ziyillərin müalicəsi: lokal məlhəmlər, kriyoterapiya (dondurma üsulu), lazer müalicəsi və ya cərrahi çıxarılma
• Servikal displaziyanın (uşaqlıq boynunda anormal hüceyrə dəyişikliyi) müalicəsi: LEEP (elektrocərrahi kəsik üsulu), kriyoterapiya və ya konizasiya (konus şəklində toxuma kəsilməsi)
• Xərçəng aşkarlandıqda: onkoloji mütəxəssislə birgə fərdi müalicə planı tərtib olunur

Müalicə metodu dəyişikliyin dərəcəsindən asılı olaraq həkim tərəfindən seçilir və hər pasiyent üçün fərdiləşdirilir.

Yaxşı xəbər budur ki, HPV infeksiyalarının əksəriyyəti (təxminən 90%-i) 2 il ərzində immun sistem tərəfindən öz-özünə aradan qaldırılır, heç bir uzunmüddətli nəticə qoymadan.

Yüksək riskli növlərin uzun müddət orqanizmdə qalması nadir hallarda ciddi problemlərə yol aça bilər, lakin mütəmadi skrininq (müayinə) ilə bu proses demək olar ki, həmişə erkən mərhələdə aşkarlanır və uğurla müalicə olunur.

Vaxtında diaqnoz qoyulmuş servikal displaziyanın müalicə uğur nisbəti çox yüksəkdir. Bu səbəbdən qadınlara 21 yaşdan etibarən mütəmadi Pap-test etdirmək tövsiyə olunur.

HPV-dən necə qorunmaq olar?

HPV peyvəndi (vaksin): Ən effektiv qorunma üsuludur. Adətən 11-12 yaşlarında, lakin 26 yaşa (bəzi hallarda daha yuxarı yaşlarda da) qədər vurula bilər. Vaksin ən çox yayılmış yüksək və aşağı riskli növlərə qarşı qoruma yaradır.

Prezervativ istifadəsi: Yoluxma riskini azaldır, lakin dəridən-dəriyə təmas mümkün olduğu üçün tam qorumur.

Mütəmadi ginekoloji müayinələr: Erkən aşkarlanma üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.

Siqaretdən uzaq durmaq: İmmun sistemi gücləndirməyə kömək edir.

Cinsi partnyor sayının məhdudlaşdırılması: Yoluxma ehtimalını azaldır.

Nə vaxt həkimə müraciət etməlisiniz?

Aşağıdakı hallarda gecikmədən mütəxəssisə müraciət edin:

• Genital nahiyədə yeni çıxıntı və ya ziyil aşkar etdikdə
• Qeyri-adi qanaxma, ifrazat və ya çətinliklə əlaqəli hər hansı dəyişiklik yaşadıqda
• Pap-test nəticəniz anormal çıxdıqda
• Partnyorunuzda HPV diaqnozu qoyulduqda

Universal Hospital-ın Ginekologiya və Urologiya-Andrologiya şöbələrinin təcrübəli mütəxəssisləri sizə fərdi müayinə və məsləhət təqdim etməyə hazırdır. Randevu almaq üçün *1922 və ya +994 99 599 65 56 nömrələri ilə bizimlə əlaqə saxlaya bilərsiniz.

Tez-tez verilən suallar

HPV tam müalicə olunurmu?

Virusun özünü “müalicə edən” dərman yoxdur, lakin əksər hallarda immun sistem virusu öz-özünə təmizləyir. Virusun yaratdığı ziyillər və hüceyrə dəyişiklikləri isə effektiv şəkildə müalicə olunur.

HPV hansı xərçəng növlərinə səbəb ola bilər?

Yüksək riskli HPV növləri əsasən servikal (uşaqlıq boynu) xərçənginə, həmçinin daha az tezliklə anal, vulva, vagina, penis və boğaz xərçənginə səbəb ola bilər.

HPV peyvəndi neçə yaşında vurulmalıdır?

Ən effektiv qorunma 11-12 yaş aralığında vurulan vaksindir, lakin peyvənd 26 yaşa qədər, bəzi hallarda daha sonra da tətbiq oluna bilər. Dəqiq tövsiyə üçün həkim məsləhəti tələb olunur.

Kişilərdə HPV testi mövcuddurmu?

Qadınlardan fərqli olaraq, kişilər üçün rutin HPV skrininq testi yoxdur. Diaqnoz əsasən görünən əlamətlərin (ziyillərin) vizual müayinəsi ilə qoyulur.

HPV olarkən hamilə qalmaq mümkündürmü?

Bəli, HPV adətən hamiləliyə mane olmur. Lakin hamiləlik dövründə hər hansı dəyişiklik aşkarlandıqda ginekoloqla məsləhətləşmək vacibdir.

Prezervativ HPV-dən tam qoruyurmu?

Prezervativ yoluxma riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır, lakin virus dəridən-dəriyə təmas yolu ilə də yayıla bildiyi üçün 100% qoruma təmin etmir.

Bu məqalə yalnız ümumi məlumatlandırma məqsədi daşıyır və peşəkar tibbi məsləhəti əvəz etmir. Hər bir pasiyentin vəziyyəti fərdidir, buna görə diaqnoz və müalicə üçün mütləq ixtisaslı həkimə müraciət edin.