Sidik kisəsi sallanması qadınlarda, xüsusilə doğuşdan sonra və ya menopauza dövründə tez-tez rast gəlinən, lakin çox vaxt utancaqlıqdan söz açılmayan bir vəziyyətdir. Əgər siz də qasıq nahiyəsində ağırlıq hissi, sidik kisəsinin tam boşalmadığı duyğusu və ya vaginada “nəyinsə aşağı endiyi” hissi ilə üzləşmisinizsə, bilin ki, tək deyilsiniz — və bu vəziyyət müasir tibb üsulları ilə uğurla idarə oluna bilər.

Sidik kisəsi sallanması (sistosele) nədir?

Tibbi dildə sistosele adlanan sidik kisəsi sallanması, sidik kisəsini dəstəkləyən əzələ və bağ toxumalarının (pelvik dib strukturları) zəifləməsi nəticəsində sidik kisəsinin normal mövqeyindən aşağı — vaginanın ön divarına doğru — enməsi vəziyyətidir. Bu, “pelvik orqan prolapsı” adlanan geniş bir problem qrupunun ən çox rast gəlinən növlərindən biridir.

Sağlam vəziyyətdə sidik kisəsi qarın boşluğunda, pelvik dib əzələləri (kiçik çanağın altını “hamak” kimi dəstəkləyən əzələ qrupu) və bağ toxuması tərəfindən yerində saxlanılır. Bu dəstək zəiflədikdə sidik kisəsi tədricən aşağı sallanır və bəzən vaginanın girəcəyinə qədər, hətta ondan kənara çıxa bilər. Yüngül hallarda heç bir simptom olmaya bilər, lakin vəziyyət irəlilədikcə gündəlik həyatı çətinləşdirən şikayətlər meydana çıxır.

Vurğulamaq lazımdır ki, sidik kisəsi sallanması həyati təhlükə yaratmır, lakin müalicə olunmadıqda həyat keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə aşağı sala və sidik yolu infeksiyaları kimi əlavə problemlərə yol aça bilər.

Sidik kisəsi sallanmasının əlamətləri hansılardır?

Əlamətlərin şiddəti sallanmanın dərəcəsindən asılı olaraq dəyişir. Ən çox rast gəlinən şikayətlər bunlardır:

• Vaginada və ya qasıq nahiyəsində ağırlıq, təzyiq və ya “aşağı çəkilmə” hissi
• Vagina girəcəyində topa və ya şişkinlik bənzəri bir cismin hiss edilməsi
• Sidiyin tam boşalmadığı hissi
• Sidik ifrazının tezləşməsi və ya sidiyə qəflətən sıxılma hissi (təcililik)
• Sidik ifrazına başlamaqda çətinlik və ya axının zəifləməsi
• Öskürmə, gülmə, ağırlıq qaldırma zamanı istəməyərək sidik gəlməsi (stress inkontinensiya)
• Təkrarlanan sidik yolu infeksiyaları
• Cinsi əlaqə zamanı narahatlıq və ya ağrı
• Uzun müddət ayaq üstə qaldıqda və ya axşamlar simptomların artması, uzanan zaman isə yüngülləşməsi

Əgər bu əlamətlərdən bir neçəsini özünüzdə müşahidə edirsinizsə, erkən mərhələdə həkimə müraciət etmək həm diaqnozun dəqiqləşdirilməsi, həm də müalicənin daha sadə üsullarla aparılması baxımından vacibdir.

Sidik kisəsi sallanmasının səbəbləri və risk faktorları

Pelvik dib əzələlərinin zəifləməsinə səbəb olan bir sıra amillər mövcuddur.

Doğuş və hamiləlik

Vaginal yolla doğuş, xüsusilə çoxsaylı doğuşlar, iri çəkili körpənin doğulması, uzun sürən doğuş prosesi və ya alət (forseps, vakuum) istifadə edilən doğuşlar pelvik dib toxumalarına ciddi yük gətirir. Bu, sidik kisəsi sallanmasının ən çox yayılmış səbəbi hesab olunur.

Menopauza və yaş amili

Menopauzadan sonra estrogen hormonunun səviyyəsinin azalması vaginal və pelvik toxumaların elastikliyini itirməsinə səbəb olur. Buna görə də sidik kisəsi sallanması ən çox 45-50 yaşdan sonrakı qadınlarda müşahidə olunur, baş vermə tezliyi yaşla birlikdə artır.

Xroniki qarın daxili təzyiq yaradan amillər

Aşağıdakı vəziyyətlər pelvik dibə davamlı təzyiq yaradaraq sallanma riskini artırır:

• Xroniki qəbizlik və defekasiya zamanı davamlı gərginləşmə
• Xroniki öskürək (məsələn, siqaret çəkənlərdə və ya ağciyər xəstəliyi olanlarda)
• Artıq bədən çəkisi və piylənmə
• Ağır fiziki iş və ya davamlı ağırlıq qaldırma

Digər risk faktorları

• Genetik meyillilik və bağ toxumasının anadangəlmə zəifliyi (birləşdirici toxuma xəstəlikləri)
• Əvvəllər keçirilmiş pelvik cərrahiyyə əməliyyatları (məsələn, uşaqlıq çıxarılması)
• Yaşla əlaqədar əzələ kütləsinin təbii azalması

Qeyd etmək lazımdır ki, bir çox halda bu risk faktorlarının bir neçəsi eyni vaxtda mövcud olur və problemin inkişafına birgə təsir göstərir.

Sidik kisəsi sallanmasının dərəcələri

Həkimlər sallanmanın şiddətini adətən aşağıdakı kimi qiymətləndirirlər:

• I dərəcə (yüngül): Sidik kisəsi yalnız hafif aşağı enib, əlamətlər çox zəif olur və ya ümumiyyətlə hiss edilmir.
• II dərəcə (orta): Sidik kisəsi vaginanın girəcəyinə yaxınlaşır, bu zaman ağırlıq və təzyiq hissi daha aydın olur.
• III dərəcə (ağır): Sidik kisəsi vagina girəcəyindən kənara çıxır, gözlə görünə bilən şişkinlik yaranır.
• IV dərəcə (tam sallanma): Sidik kisəsi tamamilə vaginadan kənara çıxır; bu, ən ağır formadır və adətən digər pelvik orqanların (uşaqlıq, düz bağırsaq) sallanması ilə birgə müşahidə olunur.

Dərəcə nə qədər yüksək olarsa, müalicə seçimi bir o qədər cərrahi üsullara doğru yönəlir, lakin son qərar hər zaman fərdi müayinə əsasında verilir.

Diaqnostika necə aparılır?

Sidik kisəsi sallanmasının diaqnozu adətən ginekoloq və ya uroloq tərəfindən aparılan ətraflı müayinə ilə qoyulur. Diaqnostika prosesi bir neçə addımdan ibarət ola bilər:

1. Şikayətlərin və tibbi tarixçənin öyrənilməsi — doğum sayı, keçirilmiş əməliyyatlar, xroniki xəstəliklər haqqında sual-cavab.
2. Ginekoloji müayinə — həkim pasiyentdən yüngülcə gərginləşməsini xahiş edərək sallanmanın dərəcəsini vizual və əl ilə qiymətləndirir.
3. Ultrasəs müayinəsi (USM) — pelvik orqanların vəziyyətini və sidik kisəsinin boşalma qabiliyyətini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur.
4. Uродinamik testlər — sidik kisəsinin funksiyasını, sidik ifrazı zamanı təzyiqi ölçmək üçün tələb oluna bilər (əsasən orta və ağır hallarda).
5. Sidik analizi — infeksiyanın olub-olmadığını yoxlamaq üçün aparılır.

Bəzi mürəkkəb hallarda əlavə görüntüləmə (məsələn, MRT) da tövsiyə oluna bilər. Diaqnostikanın məqsədi yalnız sallanmanın dərəcəsini müəyyən etmək deyil, həm də oxşar simptomlar verə biləcək digər problemləri (məsələn, uşaqlıq sallanması və ya düz bağırsaq sallanması) istisna etməkdir.

Müalicə üsulları

Müalicə seçimi sallanmanın dərəcəsindən, yaşdan, simptomların şiddətindən və pasiyentin gələcəkdə hamiləlik planlarından asılı olaraq fərdi şəkildə müəyyən edilir.

Qeyri-cərrahi (konservativ) müalicə

Yüngül və orta dərəcəli hallarda ilk addım adətən cərrahiyyəsiz üsullardır:

• Pelvik dib məşqləri (Kegel məşqləri): Pelvik dib əzələlərini gücləndirmək üçün mütəmadi yerinə yetirilən xüsusi məşqlərdir. Düzgün icra edildikdə yüngül sallanmalarda simptomları əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.
• Pessari istifadəsi: Pessari — vaginaya yerləşdirilərək sidik kisəsini və digər pelvik orqanları dəstəkləyən, silikondan hazırlanmış kiçik bir tibbi cihazdır. Xüsusilə cərrahiyyəni istəməyən və ya cərrahiyyə üçün münasib olmayan pasiyentlərdə tez-tez tövsiyə olunur.
• Yerli estrogen terapiyası: Menopauzadan sonrakı qadınlarda vaginal toxumaların gücləndirilməsi üçün həkim nəzarəti altında istifadə oluna bilər.
• Həyat tərzi dəyişiklikləri: Artıq çəkinin azaldılması, qəbizliyin müalicəsi, ağır yük qaldırmaqdan çəkinmək və xroniki öskürəyə səbəb olan vəziyyətlərin (məsələn, siqaret çəkmənin) aradan qaldırılması.

Cərrahi müalicə

Orta-ağır dərəcəli sallanmalarda və ya konservativ üsullar nəticə vermədikdə cərrahi müdaxilə tövsiyə olunur. Ən çox tətbiq olunan üsul ön kolporafiya (vaginanın ön divarının bərpası) adlanır — bu əməliyyatda zəifləmiş toxuma bərpa edilir və sidik kisəsi öz normal mövqeyinə qaytarılır. Bəzi hallarda əməliyyat digər pelvik orqan sallanmalarının korreksiyası ilə birlikdə planlaşdırılır.

Cərrahiyyə üsulunun seçimi (vaginal yolla, laparoskopik və ya digər texnikalarla) pasiyentin ümumi sağlamlıq vəziyyəti, sallanmanın dərəcəsi və həkimin qiymətləndirməsi əsasında müəyyən edilir. Bu qərar mütləq mütəxəssis həkimlə fərdi müzakirədən sonra verilməlidir.

Nə vaxt həkimə müraciət etməli?

Aşağıdakı hallarda vaxt itirmədən ginekoloq və ya uroloq həkimə müraciət etmək tövsiyə olunur:

• Vaginada davamlı ağırlıq və ya topa hissi varsa
• Sidik ifrazı ilə bağlı çətinlik və ya tam boşalmama hissi yaranıbsa
• Təkrarlanan sidik yolu infeksiyaları müşahidə olunursa
• Öskürmə, gülmə zamanı istəməyərək sidik gəlməsi baş verirsə
• Simptomlar gündəlik həyatı, iş qabiliyyətini və ya cinsi həyatı çətinləşdirirsə

Erkən müraciət daha az invaziv müalicə seçimlərindən yararlanma imkanı verir. Universal Hospitalın Ginekologiya və Urologiya-Andrologiya bölmələrinin təcrübəli mütəxəssisləri sizə ətraflı müayinə əsasında ən uyğun müalicə planını təyin edə bilər.

Tez-tez verilən suallar

Sidik kisəsi sallanması təhlükəlidirmi?

Sidik kisəsi sallanması özü birbaşa həyati təhlükə yaratmır, lakin müalicəsiz qaldıqda simptomlar irəliləyə, təkrarlanan sidik yolu infeksiyalarına və həyat keyfiyyətinin aşağı düşməsinə səbəb ola bilər. Buna görə erkən diaqnostika və müalicə vacibdir.

Sidik kisəsi sallanması özbaşına keçər, yoxsa mütləq əməliyyat lazımdır?

Yüngül hallarda pelvik dib məşqləri və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə simptomlar əhəmiyyətli dərəcədə yüngülləşə bilər, lakin sallanma toxuması özbaşına tam əvvəlki vəziyyətinə qayıtmır. Orta və ağır dərəcələrdə isə adətən cərrahi müalicə tələb olunur. Hər hal fərdi qiymətləndirmə tələb edir.

Doğuşdan sonra sidik kisəsi sallanması normaldırmı?

Vaginal doğuşdan sonra pelvik dib əzələlərinin müəyyən qədər zəifləməsi tez-tez rast gəlinən haldır və bir çox qadında zamanla, xüsusilə pelvik dib məşqləri ilə, yaxşılaşır. Lakin simptomlar davam edirsə və ya şiddətlənirsə, mütəxəssis müayinəsi lazımdır.

Sidik kisəsi sallanması hansı yaşda daha çox rast gəlinir?

Bu vəziyyət hər yaşda baş verə bilsə də, ən çox 45-50 yaşdan sonra, xüsusilə menopauza dövründə estrogen səviyyəsinin azalması ilə əlaqədar rast gəlinir. Çoxsaylı doğuş keçirmiş qadınlarda risk daha yüksəkdir.

Sidik kisəsi sallanmasının qarşısını necə almaq olar?

Pelvik dib əzələlərini mütəmadi Kegel məşqləri ilə gücləndirmək, sağlam bədən çəkisini qorumaq, qəbizliyin qarşısını almaq, ağır yük qaldırmaqdan çəkinmək və xroniki öskürəyə səbəb olan amilləri (məsələn, siqaret çəkməni) aradan qaldırmaq risk faktorlarını azaltmağa kömək edir.

Sidik kisəsi sallanması ilə hansı həkimə müraciət etmək lazımdır?

Adətən ginekoloq həkim ilkin müayinəni aparır, lakin sidik funksiyası ilə bağlı əlavə şikayətlər olduqda uroloq həkimlə birgə qiymətləndirmə tələb oluna bilər. Universal Hospitalda hər iki bölmənin mütəxəssisləri bu sahədə xidmət göstərir.

Bu məqalə yalnız ümumi məlumatlandırma məqsədi daşıyır və həkim məsləhəti və ya diaqnozunun yerini tuta bilməz. Şəxsi simptomlarınızla bağlı dəqiq diaqnoz və müalicə planı üçün mütləq ixtisaslı həkimə müraciət edin. Universal Hospitalın Ginekologiya bölmələrində qəbula yazılmaq üçün +994 99 599 65 56 nömrəsi və ya *1922 qısa nömrəsi ilə əlaqə saxlaya bilərsiniz.