Müasir təbabətdə xəstəliklərin erkən diaqnostikası üçün istifadə olunan ən sadə, lakin ən informativ üsullardan biri sidiyin ümumi analizi hesab olunur.

Bu müayinə yalnız böyrək və sidik-cinsiyyət sistemi xəstəliklərini deyil, həm də orqanizmdə gedən metabolik prosesləri, qaraciyər funksiyasını və iltihabi reaksiyaları qiymətləndirməyə imkan verir. Bir çox hallarda heç bir simptom verməyən gizli xəstəliklər məhz bu analiz sayəsində üzə çıxır.

Sidiyin ümumi analizi nədir?

Sidik, qan plazmasının böyrəklərdən süzülməsi nəticəsində yaranan bir bioloji mayedir. Orqanizm üçün gərəksiz olan maddələr, toksinlər, artıq duzlar və su məhz sidik vasitəsilə xaric olunur.

Sidiyin ümumi analizi zamanı laboratoriya mütəxəssisləri mayenin fiziki xüsusiyyətlərini (rəng, şəffaflıq), kimyəvi tərkibini (zülal, qlükoza, bilirubin) və mikroskopik çöküntüsünü (eritrositlər, leykositlər, silindrlər) araşdırırlar.

Analizə necə hazırlaşmalı?

Nəticələrin dəqiq olması üçün analizdən əvvəl bəzi qaydalara əməl etmək şərtdir:

Diyet: Analizdən 24 saat əvvəl sidiyin rəngini dəyişə biləcək qidalardan (çuğundur, yerkökü, qarağat) və spirtli içkilərdən imtina edilməlidir.

Dərmanlar: Əgər hər hansı vitamin kompleksi və ya sidikqovucu dərmanlar qəbul edirsinizsə, bu barədə həkimə məlumat verilməlidir.

Gigiyena: Analiz üçün orta porsiya sidik götürülməlidir. Bundan əvvəl mütləq xarici cinsiyyət üzvlərinin gigiyenası həyata keçirilməlidir.

Steril qab: Yalnız apteklərdə satılan xüsusi steril konteynerlərdən istifadə olunmalıdır.

Analizin əsas göstəriciləri və onların mənası

Sidiyin ümumi analizi nəticəsində əks olunan göstəricilər bir neçə qrupa bölünür.

Fiziki Göstəricilər

Rəng: Normalda sidik açıq-saman rəngində olur. Tündləşmə susuzlaşmanın, qırmızımtıl rəng isə qanda eritrositlərin olmasının (hematuriya) göstəricisi ola bilər.

Şəffaflıq: Sağlam insanın sidiyi tam şəffaf olmalıdır. Bulanıqlıq bakteriyaların, duzların və ya irinin (leykositlərin) çoxluğundan xəbər verir.

Xüsusi çəki (Nisbi sıxlıq): Böyrəklərin konsentrasiya qabiliyyətini göstərir. Normadan aşağı olması böyrək çatışmazlığına, yuxarı olması isə şəkərli diabet və ya dehidratasiyaya işarə edə bilər.

Kimyəvi Göstəricilər

Zülal (Proteinuriya): Normalda sidikdə zülal olmamalıdır və ya izi (0.033 q/l-dən az) olmalıdır. Yüksək zülal böyrəklərin filtrasiya sisteminin zədələnməsini (nefrit, nefroz) göstərir.

Qlükoza (Şəkər): Sidikdə şəkərin olması əsasən şəkərli diabetin əlamətidir. Lakin stress və ya həddindən artıq karbohidrat qəbulu zamanı da müvəqqəti yarana bilər.

Keton cisimləri: Maddələr mübadiləsinin pozulması, uzunmüddətli aclıq və ya ağır diabetik vəziyyətlərdə rast gəlinir.

Bilirubin: Normada sidikdə olmur. Onun aşkar edilməsi qaraciyər və ya öd yollarının xəstəliklərindən (hepatit, öd daşı) xəbər verir.

Mikroskopik Müayinə (Çöküntü)

Leykositlər: Normada kişilərdə 0-3, qadınlarda 0-5 görmə sahəsində olur. Artması iltihabi prosesin (sistit, uretrit, piyelonefrit) göstəricisidir.

Eritrositlər: Qan hüceyrələridir. Sidikdə görünməsi böyrək daşları, travmalar və ya şiş prosesləri zamanı baş verə bilər.

Epitel hüceyrələri: Az miqdarda olması normaldır. Lakin böyrək epitellərinin çoxluğu böyrək kanallarının zədələnməsini göstərir.

Bakteriyalar: Sağlam sidik sterildir. Bakteriyaların aşkar edilməsi sidik yollarının infeksiyası deməkdir.

Hansı xəstəlikləri aşkar etmək olar?

Sidiyin ümumi analizi aşağıdakı patologiyaların diaqnostikasında həlledici rol oynayır:

Piyelonefrit: Böyrək ləyəninin iltihabı.

Qlomerulonefrit: Böyrək yumaqcıqlarının immunoloji zədələnməsi.

Sistit: Sidik kisəsinin iltihabı (xüsusilə qadınlarda tez-tez rast gəlinir).

Urolitiaz: Sidik yollarında daşların olması.

Şəkərli diabet: Maddələr mübadiləsinin ağır pozulması.

Tez-tez verilən suallar

Sidiyin ümumi analizi zamanı niyə məhz orta porsiya lazımdır?

İlk saniyələrdə gələn sidik uretranın (sidik kanalının) xarici hissəsindəki flora ilə çirklənmiş ola bilər. Orta porsiya isə birbaşa sidik kisəsinin və böyrəklərin vəziyyətini daha dəqiq əks etdirir.

Menstruasiya (aybaşı) zamanı sidik analizi vermək olarmı?

Xeyr, bu dövrdə analiz vermək tövsiyə edilmir, çünki sidiyə qan hüceyrələri qarışa bilər və bu, yanlış olaraq “hematuriya” (sidikdə qan) kimi qiymətləndirilər. Təxirəsalınmaz hallarda tampondan istifadə etməklə analiz vermək olar.

Analiz nəticəsində zülalın çıxması həmişə qorxuludurmu?

Həmişə yox. Bəzən ağır fiziki yük, soyuqlama və ya güclü emosional stress zamanı sidikdə müvəqqəti zülal (fizioloji proteinuriya) görünə bilər. Lakin bu, təkrar yoxlanılmalıdır.

Sidiyin rənginin narıncı olması nə deməkdir?

Əgər insan kifayət qədər su içmirsə və ya bəzi multivitaminlər (B qrupu) qəbul edirsə, sidik narıncı ola bilər. Lakin bu rəng həm də qaraciyər problemlərinin ilkin əlaməti ola bildiyi üçün həkimlə məsləhətləşmək lazımdır.

Sidikdə duzların (oksalat, urat) olması nə dərəcədə təhlükəlidir?

Az miqdarda duzlar qidalanma tərzi ilə bağlı ola bilər (məsələn, çoxlu ispanaq və ya ət yedikdə). Lakin mütəmadi olaraq duzların aşkar edilməsi böyrək daşı xəstəliyinin (urolitiaz) yaranma riskini göstərir.

Həkim qəbuluna yazılmaq və ya analiz barədə əlavə suallarınız üçün bizimlə əlaqə saxlayın!