Burun tıxanıqlığı, xoruldama və tez-tez təkrarlanan sinusitlər… Bir çox insan bu problemlərlə illərlə yaşayır, lakin səbəbinin nə olduğundan tam əmin olmur. Əksər hallarda bu şikayətlərin kökündə burun çəpəri əyriliyi (septum deviasiyası) dayanır.
Bəs, hər çəpər əyriliyi olan şəxs bıçaq altına yatmalıdır? Çəpər əyriliyi nə zaman əməliyyat olunmalıdır? Bu yazıda biz burun çəpəri əyriliyinin simptomlarını, fəsadlarını və cərrahi müdaxilənin vacib olduğu halları ətraflı şəkildə araşdıracağıq.
Burun çəpəri əyriliyi nədir?
Burun boşluğunu iki bərabər hissəyə bölən, ön hissəsi qığırdaqdan, arxa hissəsi isə sümükdən ibarət olan divara nasal septum (burun çəpəri) deyilir. İdeal vəziyyətdə bu divar düz olmalı və hər iki tərəfdən hava axınının bərabər keçməsini təmin etməlidir. Lakin insanların təxminən 80%-də bu çəpər az və ya çox dərəcədə əyridir.
Çəpər əyriliyi anadangəlmə ola biləcəyi kimi, travmalar (yıxılma, qəza, idman zədələri) nəticəsində də yarana bilər. Əyrilik cüzi olduqda insan heç bir narahatlıq hiss etməyə bilər. Lakin əyrilik nəfəs yolunu daraldacaq dərəcədədirsə, bu, ciddi sağlamlıq problemlərinə yol açır.
Çəpər əyriliyinin əlamətləri
Əməliyyat qərarı verməzdən əvvəl bədəninizin verdiyi siqnalları tanımaq vacibdir. Əgər aşağıdakı əlamətləri davamlı olaraq yaşayırsınızsa, çəpərinizdə ciddi bir problem ola bilər:
Xroniki Burun Tıxanıqlığı: Bir və ya hər iki burun dəliyində daimi tutulma hissi.
Ağızla Nəfəs Alma: Xüsusilə yuxu zamanı burnun funksiyasını yerinə yetirməməsi səbəbindən ağızdan nəfəs almağa məcbur qalmaq.
Xoruldama və Yuxu Apnesi: Nəfəs yolunun darlığı yuxu keyfiyyətini aşağı salır və tənəffüsün dayanmasına (apne) səbəb ola bilir.
Tez-tez Təkrarlanan Sinusitlər: Əyri çəpər sinusların drenajını (boşalmasını) pozur, bu da iltihablanmaya şərait yaradır.
Baş Ağrıları: Burun daxilindəki əyri hissələrin selikli qişaya toxunması (kontakt nöqtələri) şiddətli baş ağrılarına səbəb ola bilər.
Burun Qanamaları: Hava axınının qeyri-bərabər paylanması burun daxilini qurudur və qanamalara yol açır.
Çəpər əyriliyi nə zaman əməliyyat olunmalıdır?
Hər burun əyriliyi əməliyyat tələb etmir. Tibbi nöqteyi-nəzərdən çəpər əyriliyi nə zaman əməliyyat olunmalıdır sualına cavab olaraq bir neçə əsas kriteriyanı qeyd edə bilərik:
Konservativ Müalicə Nəticə Vermədikdə
Əgər həkim tərəfindən təyin olunan burun spreyləri, allergiya dərmanları və ya yuyucu vasitələr burun tıxanıqlığını aradan qaldırmırsa, problem mexaniki (struktur) xarakter daşıyır. Sümük və ya qığırdaqdakı fiziki əyriliyi heç bir dərman düzəldə bilməz. Belə olan halda tək çıxış yolu cərrahi müdaxilədir.
Yuxu Apnesi və Ciddi Xoruldama VarSA
Yuxu zamanı nəfəsin kəsilməsi (apne) ürək-damar sistemi üçün böyük riskdir. Əgər çəpər əyriliyi yuxu apnesinə səbəb olursa və ya onu ağırlaşdırırsa, xəstənin həyat keyfiyyətini qorumaq üçün təcili əməliyyat tövsiyə edilir.
Xroniki və Müalicəyə Tabe Olmayan Sinusit
Sinusit müalicə olunsa da, bir müddət sonra yenidən təkrarlanırsa, bunun səbəbi çox vaxt çəpər əyriliyidir. Əyri çəpər sinusların ağzını bağlayaraq ventilyasiyanı pozur. Sinusit fəsadlarının (göz və ya beyin iltihabı kimi) qarşısını almaq üçün septoplastika (çəpər əməliyyatı) şərtdir.
Estetik Burun Əməliyyatı (Rinoplastika) Planlaşdırıldıqda
Əgər pasiyent burnunun xarici görünüşünü dəyişmək istəyirsə, lakin daxildə çəpər əyriliyi də varsa, bu iki prosedur eyni vaxtda yerinə yetirilməlidir (Rinoseptoplastika). Çünki daxili əyrilik düzəlmədən xarici görünüşün tam simmetrik olması və əməliyyatdan sonra xəstənin rahat nəfəs alması mümkün olmur.
Burun Qanamaları Tez-tez Təkrarlanırsa
Əyriliyin yaratdığı hava turbulansı burun içindəki toxumaların qurumasına və incəlməsinə səbəb olur. Bu da damarların asanlıqla çatlamasına gətirib çıxarır. Əgər qanamalar həyat rejiminə təsir edirsə, cərrahi müdaxilə düşünülməlidir.
Septoplastika: Əməliyyat haqqında nələri bilməlisiniz?
Çəpər əyriliyini düzəltmək üçün icra olunan cərrahi prosedura septoplastika deyilir. Bu əməliyyat haqqında bəzi vacib məqamlar:
Müddət: Adətən 30-60 dəqiqə çəkir.
Anesteziya: Əksər hallarda ümumi anesteziya altında icra olunur.
Metod: Müasir tibbdə endoskopik üsulla, kəsik aparılmadan (burun daxilindən) icra edilir. Bu, sağalma prosesini sürətləndirir.
Tamponlar: Artıq köhnə tipli, ağrılı parça tamponlar əvəzinə pasiyentin nəfəs almasına imkan verən silikon splintlər istifadə olunur.
Əməliyyatdan sonra sağalma dövrü
Əməliyyatdan sonrakı dövr xəstənin rahatlığı üçün çox önəmlidir. İlk 24-48 saat ərzində yüngül sızmalar və burun tıxanıqlığı normaldır.
Həkim məsləhəti: Əməliyyatdan sonrakı ilk bir həftə ərzində ağır fiziki işlərdən qaçmaq, buruna zərbə almamaq və başı yuxarı vəziyyətdə yatmaq sağalmanı sürətləndirir.
Tez-tez verilən suallar
1. Çəpər əyriliyi əməliyyatı üçün yaş məhdudiyyəti varmı?
Bəli, adətən sümük və qığırdaq inkişafının tamamlanması gözlənilir. Bu, qadınlarda 17, kişilərdə isə 18 yaşdır. Lakin nəfəs almanı tamamilə bloklayan çox ciddi hallarda uşaqlarda da limitli müdaxilə edilə bilər.
2. Əməliyyatdan sonra burnumun forması dəyişəcək?
Xeyr, klassik septoplastika əməliyyatı burun daxilindəki əyriliyi hədəfləyir və xarici formaya təsir etmir. Formanın dəyişməsi üçün rinoplastika proseduru əlavə olunmalıdır.
3. Çəpər əyriliyi əməliyyatı risklidirmi?
Hər bir cərrahi müdaxilə kimi müəyyən riskləri (infeksiya, qanama) olsa da, septoplastika dünyada ən çox icra olunan və uğur dərəcəsi çox yüksək olan təhlükəsiz əməliyyatlardan hesab olunur.
4. Əməliyyatdan sonra əyrilik yenidən yarana bilərmi?
Sümük və qığırdaq toxuması düzgün xaric edildikdə və yerinə oturdulduqda əyriliyin təkrarlanma ehtimalı yoxdur. Ancaq əməliyyatdan sonra buruna ciddi travma alınarsa, yeni bir əyrilik yarana bilər.
5. Lazerlə çəpər əyriliyi müalicəsi mümkündür?
Lazer yalnız bəzi çox yüngül qığırdaq əyriliklərində və burun əti (konka) kiçiltmələrində effektiv ola bilər. Ciddi sümük əyriliklərində lazer standart cərrahiyyəni əvəz etmir.
Siz də burun tıxanıqlığından əziyyət çəkirsinizsə, vaxt itirmədən LOR həkiminin qəbuluna yazılın və müayinədən keçin!
Bu məqalə yalnız məlumatlandırma xarakteri daşıyır. Dəqiq diaqnoz və müalicə üçün mütləq mütəxəssis həkimə müraciət edin.
