Ürək-damar xəstəlikləri dünya üzrə ölüm səbəbləri arasında ilk yerlərdə durur və bunların önəmli bir hissəsini miokard infarktı təşkil edir. Tibbi dildə “ürək tutması” adlandırılan bu vəziyyət, ürək əzələsinin müəyyən hissəsinə qan və oksigen axınının kəskin şəkildə kəsilməsi nəticəsində baş verir. Nəticədə həmin nahiyədəki toxuma zədələnir və ya tamamilə nekroza (toxuma ölümünə) məruz qalır.

Miokard infarktı qəfil inkişaf edən, dəqiqələrlə hesablanan həyati təhlükəli bir vəziyyətdir. Lakin müasir tibb elmi sayəsində, vaxtında müraciət edildikdə xəstələrin əksəriyyəti tam sağalma şansına malikdir. Bu məqalədə miokard infarktının nə olduğunu, hansı əlamətlərlə özünü göstərdiyini, kimlərin daha çox risk qrupunda olduğunu və müasir diaqnostika-müalicə yanaşmalarını sadə dildə izah edəcəyik.

Miokard infarktı nədir?

Ürək əzələsi (miokard) fasiləsiz işləmək üçün daimi qan təchizatına ehtiyac duyur. Bu təchizatı ürəyi əhatə edən koronar arteriyalar həyata keçirir. Vaxt keçdikcə bu damarların daxili divarlarında xolesterin, yağ hüceyrələri və digər maddələrdən ibarət “ateroskleroz lövhəciyi” (plak) toplana bilər.

Əgər bu lövhəciklərdən biri partlayarsa, həmin nahiyədə qan laxtası (trombus) əmələ gəlir və damarı tam və ya qismən tutur. Nəticədə ürək əzələsinin müvafiq hissəsi oksigensiz qalır. Bir neçə dəqiqə ərzində bu hüceyrələr zədələnməyə başlayır, vaxtında müdaxilə olunmazsa isə geri dönməz toxuma ölümü baş verir. Məhz bu proses tibbi olaraq miokard infarktı adlanır.

Risk faktorları

Miokard infarktının inkişafına səbəb olan və ya riski artıran bir sıra faktorlar mövcuddur:

• Yüksək qan təzyiqi (hipertoniya)
• Yüksək xolesterin səviyyəsi
• Siqaret çəkmək
• Şəkərli diabet
• Artıq bədən çəkisi və hərəkətsiz həyat tərzi
• Ailədə ürək xəstəliyi tarixçəsi
• Yaş (kişilərdə 45, qadınlarda 55 yaşdan sonra risk artır)
• Xroniki stress

Bu faktorların bir neçəsinin birgə mövcudluğu riski əhəmiyyətli dərəcədə yüksəldir, lakin əksəriyyəti həyat tərzi dəyişiklikləri ilə idarə oluna bilər.

Miokard infarktı əlamətləri

Miokard infarktının vaxtında tanınması həyat-ölüm məsələsidir.

Ən çox rast gəlinən əlamətlərə aşağıdakılar daxildir:

Döş qəfəsində sıxıcı, əzici və ya yandırıcı xarakterli ağrı (adətən bir neçə dəqiqədən artıq davam edir)

Ağrının sol qola, çiyinə, boyuna, çənəyə və ya kürəyə yayılması

Nəfəs çatışmazlığı

Soyuq tər basması

Ürəkbulanma və ya qusma

Qeyri-adi zəiflik və ya başgicəllənmə

Narahatlıq və ölüm qorxusu hissi

Qeyd etmək vacibdir ki, xüsusilə qadınlarda, yaşlı insanlarda və diabetik xəstələrdə əlamətlər daha az tipik ola bilər — bəzən sadəcə yorğunluq, mədə narahatlığı və ya yüngül nəfəs darlığı şəklində özünü göstərir. Bu “atipik” təzahürlər diaqnozun gecikməsinə səbəb ola biləcəyi üçün hər hansı şübhəli simptomda dərhal tibbi yardım çağırılmalıdır.

Diaqnostika necə aparılır?

Şübhəli simptomlarla müraciət edən xəstədə həkimlər adətən üç əsas vasitədən istifadə edir:

Elektrokardioqrafiya (EKQ): Ürəyin elektrik fəaliyyətini qeyd edərək, qan axınının pozulduğu nahiyəni müəyyən etməyə yardım edir.

Qan analizləri (troponin testi): Ürək əzələsi zədələndikdə qana troponin adlı zülal sızır. Bu göstəricinin yüksəlməsi diaqnozu dəqiqləşdirir.

Görüntüləmə üsulları: Lazım gəldikdə exokardioqrafiya və ya koronar angioqrafiya vasitəsilə tutulmuş damar daha dəqiq müəyyənləşdirilir.

Müasir təcili yardım protokollarına əsasən, döş qəfəsi ağrısı ilə müraciət edən hər bir xəstədə ilk tibbi əlaqədən sonra mümkün qədər tez EKQ çəkilməsi tövsiyə olunur, çünki bu, müdaxilə qərarının vaxtında verilməsi üçün kritik əhəmiyyət daşıyır.

Müalicə yanaşmaları

Miokard infarktının müalicəsində əsas məqsəd tutulmuş damarda qan axınını mümkün qədər tez bərpa etməkdir. Bu məqsədlə bir neçə üsuldan istifadə olunur:

Perkutan koronar müdaxilə (PCI/stentləmə): Kateter vasitəsilə tutulmuş damar açılır və adətən stent qoyulur. Bu, hazırda ən geniş yayılmış və effektiv üsuldur.

Trombolitik (fibrinolitik) dərmanlar: PCI imkanı olmayan hallarda qan laxtasını əritmək üçün venadaxili dərmanlar tətbiq olunur.

Dərman müalicəsi: Antiaqreqant (qanın laxtalanmasının qarşısını alan), beta-blokator, statin və digər dərmanlar həm kəskin dövrdə, həm də sonrakı müddətdə təyin edilir.

Cərrahi müdaxilə (baypas əməliyyatı): Bir neçə damarın ağır zədələnməsi olan hallarda koronar arteriya şuntlama əməliyyatı tələb oluna bilər.

Müalicədən sonra xəstələr adətən kardioreabilitasiya proqramına yönləndirilir — bu proqram fiziki fəallığın bərpasını, qida vərdişlərinin tənzimlənməsini və psixoloji dəstəyi əhatə edir.

Qarşısının alınması

Miokard infarktının qarşısının alınmasında ən təsirli addımlar həyat tərzi ilə bağlıdır:

Siqaretdən tam imtina

Qan təzyiqi və xolesterin səviyyəsinin müntəzəm yoxlanılması

Balanslaşdırılmış qida rejimi (duz, doymuş yağ və şəkərin azaldılması)

Müntəzəm fiziki fəallıq (həftədə ən azı 150 dəqiqə orta intensivlikli hərəkət)

Diabetin nəzarətdə saxlanılması

Stress idarəetmə üsullarının tətbiqi

Müntəzəm həkim müayinələri

Tez-tez verilən suallar

Miokard infarktı ilə angina arasında fərq nədir?

Angina (döş qəfəsi ağrısı) ürək əzələsinə qan axınının müvəqqəti olaraq azalması nəticəsində yaranır və adətən istirahətlə və ya dərmanla keçir. Miokard infarktında isə qan axını tam kəsilir və ürək toxumasında daimi zədələnmə baş verir. Angina əlaməti olan hər kəs həkimə müraciət etməlidir, çünki bu, gələcək infarkt riskinin əlamətidir.

Miokard infarktından sonra normal həyata qayıtmaq mümkündürmü?

Bəli, çox hallarda mümkündür. Vaxtında müalicə alan və kardioreabilitasiya proqramına riayət edən xəstələrin əksəriyyəti bir neçə həftə-ay ərzində gündəlik fəaliyyətlərinə qayıda bilir. Bərpa müddəti zədənin ölçüsündən, müalicənin vaxtından və xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılıdır.

Gənc yaşda miokard infarktı keçirmək mümkündürmü?

Təəssüf ki, bəli. Son illərdə siqaret çəkmə, hərəkətsiz həyat tərzi, stress və qeyri-sağlam qidalanma səbəbindən 40 yaşından əvvəl infarkt keçirən xəstələrin sayı artmaqdadır. Gənc yaşda olsa belə, ailə tarixçəsi və risk faktorları olan şəxslər müntəzəm müayinədən keçməlidir.

Miokard infarktının ilk əlamətləri yaranarkən nə etmək lazımdır?

Döş qəfəsi ağrısı, nəfəs çatışmazlığı və ya yuxarıda sadalanan digər əlamətlər yarandıqda dərhal təcili tibbi yardım çağırılmalıdır. Vaxt itirmədən tibbi müdaxilə olunması ürək toxumasının zədələnmə dərəcəsini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər. Özünüzü maşınla xəstəxanaya çatdırmaq əvəzinə təcili yardım briqadasını gözləmək daha təhlükəsizdir, çünki yolda vəziyyət ağırlaşarsa, ilkin yardım göstərilə bilər.

Stentləmədən sonra dərman qəbulu nə qədər müddət davam etməlidir?

Stent qoyulduqdan sonra adətən antiaqreqant dərmanların (qanın laxtalanmasının qarşısını alan) müəyyən müddət, bəzən bir il və daha uzun istifadəsi tələb olunur. Dərmanın növü və müddəti həkim tərəfindən hər xəstə üçün fərdi qaydada müəyyənləşdirilir və xəstənin öz təşəbbüsü ilə dərman qəbulunu dayandırması ciddi risk yaradır.

Qeyd: Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır və həkim məsləhətini əvəz etmir. Şəxsi sağlamlıq vəziyyətinizlə bağlı həmişə ixtisaslı həkimlə məsləhətləşin.