Sonsuzluq problemi yalnız qadınlara aid edilən bir məsələ deyil – araşdırmalara görə, uşaq sahibi ola bilməyən cütlüklərin təxminən yarısında səbəb məhz kişi sonsuzluğu ilə bağlıdır.

Bəzən kişi sonsuzluğu heç bir aydın əlamət vermədən, yalnız hamiləliyin uzun müddət baş tutmaması ilə üzə çıxır, bəzən isə hormonal və ya fiziki dəyişikliklərlə müşayiət olunur.

Əgər siz və partnyorunuz bir ildən artıqdır mütəmadi cinsi əlaqədə olduğunuz halda hamiləlik baş tutmursa, bu, mütəxəssisə müraciət etmək üçün vacib siqnaldır. Erkən diaqnostika çox vaxt problemin həllini asanlaşdırır.

Kişi sonsuzluğu nədir?

Kişi sonsuzluğu — kişinin reproduktiv sistemindəki problemlər səbəbindən qadını hamilə edə bilməməsi vəziyyətidir. Bu, spermanın kəmiyyət və keyfiyyətcə zəif olması, spermanın hərəkətliliyinin (motilitə) aşağı olması, struktur qüsurları (morfologiya) və ya spermanın ümumiyyətlə nəsil yollarına çıxa bilməməsi (obstruktiv səbəblər) ilə əlaqəli ola bilər.

Kişi sonsuzluğunun əsas səbəbləri

Hormonal pozuntular

Testosteron, FSH (follikul stimuləedici hormon) və LH (luteinləşdirici hormon) səviyyələrindəki dəyişikliklər spermatogenez prosesini (sperma istehsalını) birbaşa təsirləyir. Hipofiz vəzinin və ya hipotalamusun funksiya pozuntuları bu hormonların balansını poza bilər.

Varikosele

Xayalıqdakı venaların genişlənməsi (varikosele) kişi sonsuzluğunun ən geniş yayılmış, lakin cərrahi yolla düzəldilə bilən səbəblərindən biridir. Bu vəziyyət xayalıqda temperaturun artmasına səbəb olaraq sperma istehsalına mənfi təsir göstərir.

İnfeksiyalar

Cinsi yolla keçən infeksiyalar (xlamidiya, qonokokk və s.), prostatit və ya epididimit kimi iltihabi proseslər sperma kanallarında tıxanmalara və ya sperma keyfiyyətinin pisləşməsinə səbəb ola bilər.

Genetik faktorlar

Klinefelter sindromu, Y-xromosom mikrodelesiyaları və digər genetik anomaliyalar spermatogenezi əhəmiyyətli dərəcədə poza bilər.

Yaşam tərzi və ətraf mühit faktorları

Siqaret çəkmək və alkoqol istifadəsi

Həddindən artıq stress

Piylənmə

Uzun müddət istiyə (sauna, isti vannalar, dizüstü kompüterin qucaqda istifadəsi) məruz qalmaq

Pestisidlər, ağır metallar və digər toksik kimyəvi maddələrlə təmas

Anabolik steroidlərin istifadəsi

Anatomik və struktur problemlər

Kriptorxizm (xayanın doğuşdan en­məməsi), travma və ya əvvəlki cərrahi əməliyyatlar nəticəsində yaranan tıxanmalar da sperma yollarını əngəlləyə bilər.

Kişi sonsuzluğunun əlamətləri

Kişi sonsuzluğu çox zaman gözə çarpan əlamətsiz keçir və yalnız hamiləliyin baş tutmaması ilə aşkarlanır.

Buna baxmayaraq, aşağıdaki əlamətlər diqqət çəkməlidir:

Uzun müddətli hamiləlik cəhdlərinin nəticəsiz qalması (12 ay və daha çox)

Cinsi funksiya problemləri (erektil disfunksiya, ejakulyasiya çətinlikləri)

Xayalıqda ağrı, şişkinlik və ya kütlə hissi

Xayaların ölçüsündə kiçilmə

Bədəndə tük artımının azalması, döş toxumasının böyüməsi (gynekomastiya) kimi hormonal əlamətlər

Sperma miqdarında və ya konsistensiyasında görünən dəyişikliklər

Tez-tez tənəffüs yolları infeksiyaları (bəzi genetik sindromlarla əlaqəli ola bilər)

Bu əlamətlərdən hər hansı birini müşahidə edirsinizsə, androloq və ya reproduktiv mütəxəssisə müraciət etmək məqsədəuyğundur.

Diaqnostika necə aparılır?

Kişi sonsuzluğunun diaqnozu adətən aşağıdaki addımlardan ibarətdir:

Tibbi anamnez və fiziki müayinə – həkim keçirilmiş xəstəliklər, cərrahi əməliyyatlar, yaşam tərzi haqqında məlumat toplayır.

Spermoqram (sperma analizi) – spermanın miqdarı, hərəkətliliyi və morfologiyası qiymətləndirilir. Bu, ən vacib və ilkin diaqnostika üsuludur.

Hormonal qan analizləri – testosteron, FSH, LH, prolaktin səviyyələri yoxlanılır.

Skrotal ultrasəs – varikosele, kistalar və ya digər struktur problemlər müəyyənləşdirilir.

Genetik testlər – şübhəli hallarda xromosom analizi aparılır.

Testikulyar biopsiya – nadir hallarda, sperma istehsalının birbaşa qiymətləndirilməsi üçün tələb oluna bilər.

Kişi sonsuzluğunun müalicəsi

Müalicə, altında yatan səbəbdən asılı olaraq dəyişir:

Yaşam tərzi dəyişiklikləri

Siqaretdən və alkoqoldan imtina, sağlam çəkiyə nail olma, stressin idarə olunması və istiyə məruz qalmanın azaldılması bəzən kifayət qədər müsbət təsir göstərə bilər.

Dərman müalicəsi

İnfeksiyalar antibiotiklə, hormonal pozuntular isə hormon əvəzedici terapiya və ya digər dərmanlarla tənzimlənə bilər.

Cərrahi müalicə

Varikoselenin cərrahi yolla aradan qaldırılması (varikoselektomiya) bir çox hallarda sperma keyfiyyətini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırır. Tıxanmış kanalların bərpası üçün də mikrocərrahi üsullardan istifadə olunur.

Köməkçi reproduktiv texnologiyalar (KRT)

Ciddi hallarda aşağıdaki üsullar tövsiyə olunur:

IUI (İntrauterin inseminasiya) – yüngül problemlərdə istifadə olunur

IVF (İn vitro fertilizasiya) – orta-ağır hallarda

ICSI (İntrasitoplazmik sperma inyeksiyası) – çox aşağı sperma sayı və ya hərəkətlilik problemi olduqda, tək bir sperma hüceyrəsi birbaşa yumurta hüceyrəsinə yeridilir

TESE/MESA – obstruktiv azoospermiyada xayadan birbaşa sperma əldə etmə üsulları

Bu üsulların seçimi tam fərdi olub, mütəxəssisin apardığı diaqnostik nəticələrə əsaslanır.

Tez-tez verilən suallar

Kişi sonsuzluğunun ilk əlaməti nədir?

Çox vaxt heç bir spesifik əlamət olmur. Əksər kişilər problemi yalnız hamiləliyin uzun müddət baş tutmaması ilə fərq edir. Buna görə də, 1 ildən artıq müddətdə hamiləlik baş tutmadıqda spermoqram analizi etdirmək tövsiyə olunur.

Spermoqram nəticəsi pis çıxarsa, bu, mütləq sonsuzluq deməkdir?

Xeyr. Aşağı sperma sayı və ya hərəkətliliyi həmişə tam sonsuzluq demək deyil – bu, fertillik şansının azaldığını göstərir. Çoxlu hallarda müalicə və yaşam tərzi dəyişiklikləri ilə nəticələr yaxşılaşdırıla bilər.

Varikosele əməliyyatı sperma keyfiyyətini nə qədər müddətdə yaxşılaşdırır?

Varikoselektomiyadan sonra sperma parametrlərində müsbət dəyişikliklər adətən 3-6 ay ərzində müşahidə olunur, çünki spermatogenez tsikli təxminən 70-90 gün davam edir.

Kişi sonsuzluğunun qarşısını almaq mümkündürmü?

Tam qarşısını almaq mümkün olmasa da, sağlam çəkini saxlamaq, siqaret və həddindən artıq alkoqoldan çəkinmək, xayalığı uzun müddət istiyə məruz qoymamaq və cinsi yolla keçən infeksiyalardan qorunmaq risk faktorlarını azalda bilər.

Hansı yaşda kişi sonsuzluq riski artır?

Qadınlardan fərqli olaraq, kişilərdə fertillik yaşla daha yavaş azalır, lakin 40-45 yaşdan sonra sperma keyfiyyətində (DNA fraqmentasiyası daxil olmaqla) tədricən azalma müşahidə olunur.