Baharın gəlişi ilə asqırma tutmaları, müəyyən qidaları qəbul etdikdən sonra bədəndə yaranan qaşıntılar və ya ev heyvanları ilə təmasdan sonra gözlərin sulanması… Bu simptomlar bir çoxumuz üçün tanışdır. Müasir dünyada hər dörd nəfərdən biri bu və ya digər formada allergiyadan əziyyət çəkir.

Lakin allergiyanın nə olduğunu bilmək kifayət deyil; vacib olan orqanizmin tam olaraq nəyə reaksiya verdiyini müəyyən etməkdir. Məhz bu məqamda allergiya analizi həyat keyfiyyətinizi bərpa etmək üçün ən mühüm vasitəyə çevrilir.

Allergiya nədir və niyə analiz verilməlidir?

Allergiya – immunitet sisteminin normalda zərərsiz olan maddələrə (tozcuqlar, qidalar, kiflər və s.) qarşı göstərdiyi hədsiz həssaslıq reaksiyasıdır. Orqanizm bu maddələri “düşmən” kimi qəbul edir və onlara qarşı antikorlar istehsal etməyə başlayır.

Dəqiq diaqnoz qoyulmadan aparılan müalicə sadəcə simptomları müvəqqəti kəsir. Lakin peşəkar bir allergiya analizi vasitəsilə spesifik triggerləri (tətikləyiciləri) tapmaq, gələcəkdə yarana biləcək anafilaktik şok kimi həyati təhlükəli vəziyyətlərin qarşısını almağa kömək edir.

Allergiya analizinin əsas növləri

Həkimlər xəstənin şikayətlərinə və yaş qrupuna uyğun olaraq müxtəlif test metodları təklif edirlər. Bu metodlar əsasən iki qrupa bölünür: dəri testləri və laborator qan analizləri.

Dəri Sınaqları (Prick Test)

Bu, ən sürətli və geniş yayılmış metodlardan biridir. Dərinin üst təbəqəsinə az miqdarda allergen damladılır və yüngülcə cızılır. 15-20 dəqiqə ərzində həmin nahiyədə qızartı və ya şişkinlik yaranarsa, test müsbət hesab olunur.

Üstünlükləri: Nəticə dərhal bəlli olur, ucuzdur.

Çatışmazlıqları: Ağır allergik reaksiyası olanlarda və ya bəzi dəri xəstəlikləri zamanı tətbiqi riskli ola bilər.

Qanda Spesifik IgE Testləri

Bu analiz zamanı xəstədən qan nümunəsi götürülür və laboratoriya şəraitində müxtəlif allergenlərə qarşı immunitetin yaratdığı $IgE$ (İmmunoqlobulin E) antikorlarının səviyyəsi ölçülür.

Üstünlükləri: Dəri xəstəlikləri olanlara, dərman qəbul edənlərə və kiçik uşaqlara tətbiqi daha asandır. Reaksiya riski yoxdur.

Molekulyar allergiya diaqnostikası

Bu, ən müasir metoddur. Sadəcə allergiyanın növünü deyil, həmin maddənin hansı zülal komponentinə qarşı reaksiya olduğunu müəyyən edir. Məsələn, südə allergiyanız varsa, molekulyar test südün bişmiş halda təhlükəsiz olub-olmadığını deyə bilər.

Allergiya panelləri: Hansını seçməli?

Laboratoriyalarda adətən “panellər” şəklində təklif olunan analizlər daha səmərəlidir. Çünki allergenlər bir-biri ilə çarpaz reaksiya verə bilər.

Qida Paneli: Süd, yumurta, qoz-fındıq, dəniz məhsulları və buğda kimi əsas allergenləri yoxlayır.

Tənəffüs (İnhalyasiya) Paneli: Ev tozu, kif göbələkləri, ağac və ot tozcuqlarını əhatə edir.

Pediatrik Panel: Uşaqlarda ən çox rast gəlinən qida və tənəffüs allergenlərinin qarışığıdır.

Analizə necə hazırlaşmalı?

Düzgün nəticə almaq üçün bəzi qaydalara əməl etmək şərtdir:

Dərmanlar: Dəri testi verəcəksinizsə, antihistaminik (allergiya əleyhinə) dərmanların qəbulunu ən azı 5-7 gün öncədən dayandırmalısınız. Qan analizlərində bu, adətən tələb olunmur.

Aclıq: Qan analizi üçün səhər saatlarında, acqarına getmək tövsiyə olunur, lakin bəzi panellərdə yüngül qidalanma nəticəyə təsir etmir.

Həkim Məsləhəti: Analizdən öncə mütləq allerqoloqla məsləhətləşin ki, büdcənizə və vəziyyətinizə uyğun ən doğru paneli seçəsiniz.

Nəticələrin oxunması

Müştərilərin ən çox etdiyi səhv laboratoriya kağızındakı “yüksək” rəqəmi görən kimi həmin qidadan ömürlük imtina etməkdir. Lakin unutmayın:

Həssaslıq vs Allergiya: Qanda $IgE$ səviyyəsinin yüksək olması sadəcə orqanizmin həmin maddəni tanıdığını göstərə bilər. Əgər siz həmin maddəni qəbul edərkən heç bir şikayət yaşamırsınızsa, bu klinik allergiya sayılmaya bilər.

Yalançı Pozitivlər: Bəzən çarpaz reaksiyalar nəticəsində analiz səhvən müsbət göstərə bilər. Diaqnozu yalnız allerqoloq klinik mənzərə ilə birləşdirərək qoymalıdır.

Allergiya analizi haqqında tez-tez verilən suallar

Uşaqlarda allergiya analizi neçə yaşından edilə bilər?

Bir çox valideyn uşağın böyüməsini gözləməli olduğunu düşünür, lakin bu yanlışdır. Uşaqlarda allergiya analizi körpəlik dövründən (hətta 6 aylıqdan) etibarən qan testi vasitəsilə aparıla bilər. Dəri sınaqları isə adətən 3 yaşdan sonra daha informativ hesab olunur.

Mövsümi allergiya üçün analiz nə zaman verilməlidir?

Əgər tozcuqlara qarşı allergiyanızdan şübhələnirsinizsə, analizi simptomlar başlamazdan əvvəl və ya simptomların kəskin olmadığı dövrdə vermək daha yaxşıdır. Lakin müasir qan testləri ilin hər dövründə dəqiq nəticə verir.

Allergiya analizi qiyməti nəyə görə dəyişir?

Allergiya analizi qiyməti yoxlanılan allergenlərin sayından və istifadə olunan texnologiyadan (məsələn, tək-tək allergenlər yoxsa geniş panellər) asılıdır. Molekulyar testlər daha bahalı olsa da, 300-dən çox allergeni eyni anda yoxlaya bilir ki, bu da uzun müddətdə daha sərfəli ola bilər.

Qida allergiyası analizi nəticəsində bütün qidalar çıxırmı?

Xeyr, laboratoriya panelləri adətən ən çox rast gəlinən 20-40 qidanı yoxlayır. Əgər siz spesifik bir meyvəyə və ya ədviyyata qarşı reaksiya hiss edirsinizsə, həkiminizə bunu bildirməlisiniz ki, həmin maddə ayrıca yoxlanılsın.

Analiz nəticəsi mənfi çıxsa, bu, allergiyanın olmadığı anlamına gəlirmi?

Bəzən bəli, bəzən isə xeyr. Əgər şikayətləriniz varsa, lakin $IgE$ testi mənfidirsə, bu, “qeyri-IgE vasitəli” bir allergiya və ya qida dözümsüzlüyü ola bilər. Belə hallarda həkiminiz digər diaqnostik üsullar təklif edəcəkdir.

Məqalədə verilən məlumatlar maarifləndirmə xarakteri daşıyır. Diaqnoz və müalicə üçün mütləq həkimə müraciət edin.