Ürək-damar xəstəlikləri müasir dövrdə ən çox rast gəlinən sağlamlıq problemlərindən biridir. Xüsusilə ürəyi qidalandıran tac damarların (koronar arteriyalar) daralması və ya tıxanması infarkt riskini artırır. Bu vəziyyətdə ən çox tətbiq edilən müasir müalicə üsullarından biri stent taxılmasıdır.

Bəs, ürəkdə stent əməliyyatı nədir? Qısaca desək, stentləmə – daralmış damarı genişləndirmək və qan axınını bərpa etmək üçün damar daxilinə yerləşdirilən kiçik, metal torlu borucuqdur.

Ürək damarlarının daralması niyə baş verir?

Ürək əzələsi davamlı işləmək üçün oksigen və qida maddələrinə ehtiyac duyur. Bu ehtiyac koronar arteriyalar vasitəsilə qarşılanır. Zaman keçdikcə xolesterin, piy və digər maddələr damar divarında toplanaraq “lövhə” (plak) əmələ gətirir. Bu proses ateroskleroz adlanır.

Damar daraldıqda ürəyə gedən qan miqdarı azalır, bu da döş qəfəsində ağrıya (angina) və ya tam tıxanma zamanı ürək tutmasına (miokard infarktı) səbəb olur. Stent əməliyyatı məhz bu daralmış nahiyəni mexaniki olaraq açmaq üçün nəzərdə tutulub.

Stent növləri hansılardır?

Texnologiya inkişaf etdikcə istifadə olunan stentlərin keyfiyyəti və funksionallığı da artıb.

Əsasən iki növ stentdən istifadə olunur:

Yalın Metal Stentlər (BMS): Bunlar dərman örtüyü olmayan paslanmaz poladdan hazırlanan stentlərdir. Hazırda daha az istifadə olunur, çünki damarın yenidən daralma riski digərlərinə nisbətən daha yüksəkdir.

Dərman İradə Edən Stentlər (DES): Bu stentlərin üzəri xüsusi dərman təbəqəsi ilə örtülmüşdür. Bu dərman damar daxilində toxuma artımını ləngidir və damarın yenidən tıxanma ehtimalını minimuma endirir. Müasir kardiologiyada qızıl standart hesab olunur.

Ürəkdə stent əməliyyatı necə keçirilir?

Bir çox insan bu proseduru “əməliyyat” adlandırsa da, tibbi dildə bu, perkutan koronar müdaxilə (PKİ) adlanan qeyri-cərrahi bir prosedurdur. Yəni döş qəfəsi kəsilmir.

Hazırlıq Mərhələsi

Prosedurdan əvvəl xəstəyə yerli anesteziya tətbiq olunur. Adətən qasıq arteriyası və ya bilək arteriyası (radial arteriya) vasitəsilə giriş əldə edilir. Xəstə oyaq olur, lakin ağrı hiss etmir.

Angioqrafiya (Diaqnoz)

İncə bir kateter damar boyunca ürəyə doğru irəlilədilir. Kontrast maddə yeridilərək rentgen altında damarların harada və nə dərəcədə daraldığı müəyyən edilir.

Balon Angioplastika

Stent yerləşdirilməzdən əvvəl, daralmış nahiyəni genişləndirmək üçün ucunda kiçik bir balon olan kateter həmin nöqtəyə göndərilir. Balon şişirdilərək daralmış hissə açılır.

Stentin Yerləşdirilməsi

Genişləndirilmiş nahiyəyə stent yerləşdirilir. Stent damar divarına yapışaraq oranı “skalat” kimi saxlayır və qan axınının sərbəst hərəkətini təmin edir. Prosedur bitdikdən sonra kateterlər çıxarılır.

Stent taxılmasının üstünlükləri

Stent əməliyyatı bir çox xəstə üçün həyat qurtarıcıdır:

İnfarkt riskini azaldır: Tıxanmış damarı açaraq ürək əzələsinin zədələnməsinin qarşısını alır.

Həyat keyfiyyətini artırır: Nəfəs darlığı və sinə ağrısı kimi simptomları aradan qaldırır.

Sürətli sağalma: Açıq ürək əzələsi əməliyyatı (bypass) ilə müqayisədə xəstə çox daha tez normal həyatına dönür.

Əməliyyatdan sonra sağalma dövrü

Prosedurdan sonra xəstə adətən 1 gün xəstəxanada müşahidə altında saxlanılır. Evə çıxdıqdan sonra aşağıdakı məqamlara diqqət yetirilməlidir:

Dərmanların nizamlı qəbulu: Xüsusilə qan durulducu dərmanlar (aspirin və s.) stentdə tromblaşma yaranmaması üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.

Fiziki aktivlik: İlk bir neçə gün ağır yük qaldırmaqdan qaçınmaq lazımdır, lakin həkimin tövsiyəsi ilə yüngül gəzintilər faydalıdır.

Pəhriz: Ürək dostu pəhrizə (aşağı xolesterinli, bol tərəvəzli) keçid etmək damarların sağlamlığını qoruyur.

Pasiyentləri maraqlandıran suallar

Ürəyə stent taxıldıqdan sonra ömür boyu dərman içmək lazımdır?

Bəli, əksər hallarda stent taxılan xəstələr qan durulducu dərmanları uzun müddət və ya ömür boyu qəbul etməlidirlər. Bu, stentin daxilində qan laxtasının yaranmasının qarşısını almaq üçün vacibdir. Dərmanların kəsilməsi həyati risk yarada bilər.

Stent taxılan damar yenidən tutula bilərmi?

Bəli, bu ehtimal mövcuddur. Buna “restenoz” deyilir. Lakin müasir dərman örtüklü stentlərdə bu risk çox aşağıdır (təxminən 5-10%). Sağlam həyat tərzi və dərmanların nizamlı qəbulu bu riski minimuma endirir.

Stent əməliyyatından nə qədər sonra işə qayıtmaq olar?

Əgər prosedur planlı şəkildə edilibsə və ağırlaşma yoxdursa, xəstələr adətən 3-5 gün ərzində masaarxı işlərinə qayıda bilərlər. Fiziki ağır işlərdə çalışanlar üçün bu müddət 2 həftəyə qədər uzana bilər.

Stent ilə MRT (Maqnit Rezonans Tomoqrafiya) müayinəsindən keçmək olarmı?

Müasir stentlərin əksəriyyəti MRT-uyumludur (non-ferromaqnit). Lakin hər ehtimala qarşı MRT müayinəsindən əvvəl həkimə stent kartınızı göstərməli və stentin növü barədə məlumat verməlisiniz.

Stent əməliyyatı neçə saat çəkir?

Prosedurun özü adətən 30 dəqiqə ilə 1.5 saat arasında dəyişir. Bu, damarların vəziyyətindən və neçə ədəd stent taxılacağından asılıdır.

Qeyd: Bu məqalə məlumatlandırma xarakteri daşıyır. Sağlamlıq problemlərinizlə bağlı mütləq kardioloqa müraciət edin.