Astiqmatizm, gözün buynuz qişasının (kornea) və ya büllurunun qeyri-müntəzəm formaya malik olması nəticəsində yaranan bir refraksiya (sındırma) qüsurudur.

Normal gözdə buynuz qişa tam bir futbol topu kimi sferik formadadırsa, astiqmatizmi olan şəxslərdə o, daha çox reqbi topuna bənzəyən oval formadadır. Bu forma fərqi, işığın torlu qişa (retina) üzərinə tək bir nöqtədə deyil, bir neçə fərqli nöqtədə düşməsinə səbəb olur ki, nəticədə həm yaxın, həm də uzaq məsafələr dumanlı görünür.

Astiqmatizmin yaranma səbəbləri

Astiqmatizm adətən anadangəlmə olur və genetik faktorlarla əlaqələndirilir. Lakin bəzi hallarda sonradan da inkişaf edə bilər. Əsas yaranma səbəblərini aşağıdakı kimi qruplaşdıra bilərik:

Genetika: Əgər valideynlərdə astiqmatizm varsa, uşaqlarda bu problemin görülmə ehtimalı olduqca yüksəkdir.

Göz Travmaları: Gözə dəyən fiziki zərbələr və ya qəzalar buynuz qişanın formasını dəyişdirə bilər.

Cərrahi Müdaxilələr: Bəzi göz əməliyyatlarından sonra (məsələn, katarakta əməliyyatı) astiqmatizm yarana bilər.

Keratokonus: Buynuz qişanın getdikcə nazikləşərək önə doğru qabarması (konus forması alması) ilə xarakterizə olunan xəstəlik, yüksək dərəcəli astiqmatizmə yol açır.

Astiqmatizmin əsas əlamətləri

Astiqmatizmi olan insanlar çox vaxt görmələrindəki problemə adaptasiya olduqları üçün bunun fərqinə varmaya bilərlər. Lakin aşağıdakı simptomlar “astiqmatizm nədir?” sualına cavab axtaranlar üçün xəbərdarlıq rolunu oynayır:

Dumanlı və ya təhrif olunmuş görmə: Həm yaxındakı, həm də uzaqdakı obyektlərin konturlarının aydın olmaması.

Göz yorğunluğu və gərginlik: Uzun müddət kitab oxuduqda və ya kompüter qarşısında oturduqda gözlərdə ağrı hissi.

Baş ağrıları: Xüsusilə alınyanı nahiyədə daimi xroniki ağrılar.

Gecə görmə çətinliyi: Gecə vaxtı işıqların ətrafında dağılmış şüaların görünməsi və ya avtomobil idarə edərkən çətinlik çəkmə.

Gözləri qıyaraq baxmaq: Daha aydın görmək üçün göz qapaqlarını sıxmaq ehtiyacı.

Astiqmatizmin növləri

Tibb elmində astiqmatizm bir neçə kateqoriyaya bölünür:

Korneal (Buynuz qişa) Astiqmatizmi

Ən geniş yayılmış növüdür. Buynuz qişanın əyriliyinin qeyri-bərabər olması nəticəsində yaranır.

Lentikulyar (Büllur) Astiqmatizm

Gözün daxilindəki büllurun (linzanın) formasının pozulması ilə əlaqədardır. Buynuz qişa normal olsa belə, büllurdakı əyrilik görməni pisləşdirir.

Müntəzəm və Qeyri-müntəzəm Astiqmatizm

Müntəzəm: Əyriliklər bir-birinə perpendikulyar olan iki əsas meridian üzrə paylanır. Eynək və ya linza ilə asanlıqla korreksiya olunur.

Qeyri-müntəzəm: Əyriliklər fərqli istiqamətlərdədir (tez-tez çapıq və ya keratokonus səbəbindən). Korreksiyası daha mürəkkəbdir.

Diaqnostika: Astiqmatizm necə müəyyən edilir?

Hərtərəfli göz müayinəsi zamanı oftalmoloq müxtəlif cihazlar vasitəsilə gözün optik gücünü ölçür. Bu prosesə aşağıdakılar daxildir:

Vizometriya: Hərf cədvəlləri vasitəsilə görmə kəskinliyinin yoxlanılması.

Avtorefraktometriya: Gözün sındırma qüvvəsinin avtomatik cihazla ölçülməsi.

Keratometriya: Buynuz qişanın ön səthinin əyriliyinin ölçülməsi.

Topoqrafiya: Buynuz qişanın üçölçülü xəritəsinin çıxarılması (xüsusilə cərrahiyyə öncəsi mütləqdir).

Astiqmatizmin müalicə üsulları

Müasir oftalmologiya astiqmatizmdən qurtulmaq və ya onun təsirlərini minimuma endirmək üçün effektiv həllər təklif edir.

Optik Korreksiya (Eynəklər və Linzalar)

Bu, ən sadə və geniş yayılmış üsuldur. Astiqmatizm üçün xüsusi olaraq hazırlanmış silindrik (torik) linzalar istifadə olunur. Bu linzalar işığı bir meridian üzrə digərinə nisbətən daha çox sındıraraq görməni tənzimləyir.

Kontakt Linzalar

Həm yumşaq, həm də sərt (qaz keçirici) linzalar mövcuddur. Xüsusilə “torik kontakt linzalar” astiqmatizmi olan şəxslər üçün ideal rahatlıq təmin edir.

Refraktiv Cərrahiyyə (Lazer Müalicəsi)

Əgər xəstə eynək və ya linza taxmaq istəmirsə, lazer əməliyyatları köməyə çatır. Bu əməliyyatlar buynuz qişanın formasını dəyişdirərək işığın düzgün fokuslanmasını təmin edir:

LASIK: Buynuz qişada nazik bir qapaq (flep) yaradılır və lazerlə alt qat formalaşdırılır.

PRK/LASEK: Qapaq yaradılmadan birbaşa səthə tətbiq olunur.

SMILE: Ən müasir və kəsiksiz lazer texnologiyasıdır.

Gözdaxili Linza İmplantasiyası (IOL)

Yüksək dərəcəli astiqmatizmi olan və ya kataraktası olan xəstələr üçün torik göz daxili linzalar yerləşdirilir.

Astiqmatizm haqqında tez-tez verilən suallar)

Astiqmatizm vaxt keçdikcə sağala bilərmi?

Xeyr, astiqmatizm adətən öz-özünə sağalan bir vəziyyət deyil. O, gözün fiziki strukturu ilə bağlıdır. Lakin müasir müalicə üsulları (lazer və s.) ilə tamamilə aradan qaldırıla bilər.

Uşaqlarda astiqmatizm müalicə olunmazsa nə olar?

Uşaqlarda vaxtında müəyyən edilməyən astiqmatizm ambliopiyaya (göz tənbəlliyi) səbəb ola bilər. Beyin dumanlı görüntünü qəbul etməməyə başlayır və həmin gözün inkişafı dayanır. Buna görə də uşaqların erkən yaşda müayinəsi mütləqdir.

Astiqmatizm olanlar gecə niyə pis görür?

Gecə saatlarında bəbəklər daha çox işıq toplamaq üçün genişlənir. Bu zaman gözün kənar nahiyələrindəki əyrilik qüsurları daha qabarıq şəkildə ortaya çıxır, işıqlar dağılır və “halo” effekti (işıq halələri) yaranır.

Kompüterdən çox istifadə etmək astiqmatizm yaradırmı?

Kompüter və ya telefon astiqmatizmin yaranma səbəbi deyil. Lakin mövcud olan gizli astiqmatizmin yaratdığı göz yorğunluğunu və baş ağrılarını daha da şiddətləndirə bilər.

Eynək taxmaq astiqmatizmi tam müalicə edirmi?

Eynək astiqmatizmi “müalicə etmir”, sadəcə optik olaraq “düzəldir” (korreksiya edir). Eynəyi çıxardıqda görmə yenidən dumanlı olur. Daimi müalicə üçün yalnız cərrahi üsullar (lazer) effektivdir.

Astiqmatizm və pəhriz: Görməni qorumaq üçün nələr etməli?

Hər nə qədər astiqmatizm struktur bir problem olsa da, göz sağlamlığını ümumi olaraq qorumaq torlu qişanın işini asanlaşdırır. Aşağıdakı qidaların rasiona daxil edilməsi tövsiyə olunur:

A Vitamini: Kök, ispanaq və balıq yağı gözün torlu qişasını gücləndirir.

Lutein və Zeaksantin: Qarğıdalı, kivi və yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər gözü zərərli şüalardan qoruyur.

Omeqa-3: Göz quruluğunun qarşısını alır ki, bu da astiqmatizm müalicəsi (xüsusilə lazer sonrası) üçün vacibdir.

Həkim qəbuluna yazılmaq və ya analiz barədə əlavə suallarınız üçün bizimlə əlaqə saxlayın!